• آ
  • ا
  • ب
  • پ
  • ت
  • چ
  • ر
  • ز
  • ژ
  • د
  • ط
  • ف
  • ق
  • گ
  • ک
  • م
  • هـ
  • ع
  • ل
  • غ

انواع شوک

انواع شوک و اقدامات پرستاری آن | کافه پزشکی

کاهش علائم حیاتی بدن به دلایل مختلف بلافاصله بعد از آسیب و یا با تأخیر که بر اثر ناتوانی دستگاه گردش خون در رساندن خون کافی به اعضای بدن، ایجاد می‌شود را شوک گویند که از یک ضعف تا یک وضعیت کشنده بر اثر آسیب شدید، متغیر است. در حقیقت شوک دفاع بدن در برابر کاهش خون‌ رسانی است

همراه کافه پزشکی باشید

این اختلال به سه دلیل می تواند پیشرفت کند  :

  • کاهش قدرت قلب
  •  تغییر ناگهانی قطر رگ‌های خونی
  •  ناکافی بودن حجم مایع داخل عروقی

تقسیم بندی انواع شوک 

انواع شوك را بر اساس علت آن تقسيم بندي مي كنند كه عبارتند از :

  • شوكهاي قلبي مثل موارد سكته قلبي
  • شوكهاي ناشي از كاهش خون مثل موارد خونريزي شديد يا سوختگي شديد
  • شوكهاي عصبي مثل قطع نخاع
  • شوكهاي رواني مثل شنيدن خبرهاي بد
  • شوكهاي حساسيتي ، مثل تزريق داروئيكه فرد به آن حساسيت دارد
  • شوكهاي عفوني و غيره

علائم 

شوك و علائم آن به تدريج پيشرفت ميكنند. علائم آن را به سه مرحله تقسيم ميكنند كه عبارتند از:

 مرحله اول : افزايش تعداد نبض و تنفس ، اضطراب و ترس.

 مرحله دوم : رنگ پريدگي ، نبض سريع و ضعيف ، تنفس مشكل ، ضعف و تشنگي و گاهي تهوع.

 مرحله سوم : كاهش سطح هوشياري ، كاهش فشار خون ، نبض و تنفس ضعيف.

مصدوم اغلب قدرت سر پا ايستادن نداشته و روي زمين مي افتد. مردمكهاي چشمهايش گشاد شده و چشمهايش حالت خماري دارد .

 

انواع شوک ها 

۱. شوک هایپوولومیک (کاهش حجم خون) :

این نوع شوک از شایع‌ترین علل شوک می‌باشد که می‌تواند به عللی مثل اسهال، استفراغ، تعریق شدید، کم آبی، خونریزی داخلی و خارجی، سوختگی وسیع و وقایع حاد داخل شکم مثل پاره شدن آپاندیس ایجاد شود.

۲. شوک ناشی از اختلال کارکرد قلب (کاردیوژنیک) :

شایع‌ترین علت آن بیماری‌هایی نظیر سکته قلبی، صدمات قلبی، پرفشاری عروقی در ریه، تنگی دریچه آئورت می‌باشد که ۱۰۰- ۹۰ درصد بیماران دارای شوک قلبی می‌میرند.

۳. شوک ناشی از تغییرات قطر عروق (وازوژنیک) :

در این شوک، جریان خون بافت‌های بدن طبیعی بوده ولی به دلیل ترشح واسطه‌های شیمیایی که منجر به اختلال در نفوذپذیری و انقباض عروق می‌شود، حجم خون در گردش کم به نظر می‌رسد.

انواع شوک ناشی از تغییرات قطر عروق (وازوژنیک) :

الف) شوک عصبی (نوروژنیک)

بر اثر آسیب‌های نخاعی، ضربه محکم به ستون فقرات یا سر و ایجاد درد و درک آن توسط سیستم عصبی و نهایتاً گشاد شدن ناگهانی عروق و سقوط شدید فشارخون، ایجاد می‌شود.

ب) شوک روانی (سایکوژنیک)

به علت اختلال موقت و گذرای خون‌رسانی به مغز برای چند لحظه ایجاد می‌شود مثل شنیدن خبر ناگهانی، خستگی مفرط، ایستادن طولانی و … .

ج) شوک عفونی ( سپتیک) 

شایع‌ترین و مهم‌ترین نوع شوک وازوژنیک است که ارگانیسم‌های بیماری‌زا با آزاد کردن سم در تمام بافت‌های بدن از طریق افزایش نفوذپذیری عروق و اتساع آنها و اختلال در کارکرد قلب، موجب بروز این شوک می‌شوند. مرگ و میر در شوک عفونی پیشرفته زیاد است(حدود ۵۰ درصد) که اکثراً به دلیل کاهش شدید فشارخون و نارسایی چند عضو اتفاق می‌افتد.

د) شوک حساسیتی (آنافیلاکتیک)

پاسخ حساسیتی شدید (شوک آنافیلاکتیک) زمانی ایجاد می‌شود که فرد با ماده حساسیت‌زایی برخورد کند و قبلاً نیز سابقه برخورد با آن را داشته و بدن فرد آن را به عنوان مهاجم بشناسد. در این صورت پادتنی به نام IgE تولید می‌گردد. سپس پادتن‌ها و دفاع میزبان با ماده حساسیت‌زا که برای بار دوم وارد بدن شده، برخورد کرده و مواد شیمیایی(مانند هیستامین) آزاد می‌شوند. این مواد در ریه‌ها، عروق خونی، روده‌ها و پوست اثرات ناخوشایندی را ایجاد می‌کنند. این شوک یکی از شرایط تهدیدکننده حیات به شمار می‌آید. ۸۰-۶۰% مرگ‌های ناشی از شوک آنافیلاکتیک به علت ناتوانی در تنفس می‌باشد و علت آن تورم و انسداد راه‌های هوایی است. علت دوم این مرگ‌ها (حدود ۲۴%)، شوک است که به علت کافی نبودن خون در گردش می‌باشد.

علائم شوک آنافیلاکتیک 

سرفه، عطسه، خس‌خس صدا تورم صورت، زبان و دهان تنفس دشوار تهوع و استفراغ سفتی و تورم گلو سرگیجه
خارش و سوزش شدید انقباض عضلات شکم(کرامپ شکمی)
بثورات یا کهیر پوستی متمایل به آبی شدن (سیانوز) اطراف لب‌ها و دهان

در شوک حساسیتی علاوه بر انجام سایر کمک‌های اولیه شوک، تزریق آدرنالین(اپی‌نفرین) توسط امدادگران مجاز است.

علل شوک آنافیلاکتیک 

پنی‌سیلین و مشتقات آن از شایعترین علت شوک آنافیلاکتیک بوده و پس از آن مار گزیدگی و خصوصا زنبور ‌گزیدگی قرار دارند. شایعترین علت شوک آنافیلاکتیک پنی‌سیلین (و سایر داروها) ، غذاها (بادام زمینی ،تخم مرغ ، غذاهای دریایی و شیر) ، عصاره گرده ، لاستیک و سم حشرات می‌باشند.

درمان شوک آنافیلاکتیک

قبل از هر چیز عامل حساست‌زا باید شناخته شده و تماس با آن قطع شود.
اقدامات اولیه شامل اقدامات اصول احیا (BLS) است. مجرای تنفسی بیمار را باز نموده و اقدام به تنفس مصنوعی یا CPR نمایید.
اکسیژن خالص (با غلظت بالا) به مصدوم برسانید و اقدام به درمان شوک نمایید.
مصدوم را فوراً به مراکز پزشکی برسانید اگر مصدوم بیهوش نیست، او را به حالت طاق باز و یا به پهلو بخوابانید. در صورت آگاهی از ماده آلرژی‌زا و یا علت حساسیت (مثلاً نیش حشرات و غیره ) به کادر پزشکی نیز اطلاع دهید. ضمن انتقال مصدوم ، اصول اولیه احیاء را انجام دهید.

داروهای شوک آنافیلاکتیک

اولین داروی تزریقی جهت درمان شوک حساسیتی آمپول اپی نفرین است که حدود ۰.۰۱mg/kg و حداکثر تا ۰.۳ میلیگرم به صورت زیر جلدی تزریق می‌شود. داروهای بعدی عبارتند از آمپولهای ضد حساسیت مثل کلرفنیرامین که داخل رگ تزریق می‌شود. داروهای گشاد کننده راههای هوایی مثل آمینوفیلین و داروهای تعدیل کننده سیستم ایمنی مثل هیدرو کورتیزون نیز استفاده می‌شوند. شروع دادن مایع داخل رگی مثل سرم رینگرلاکتات نیز اهمیت زیادی دارند.

علائم شوک 

در مراحل مختلف شوک و انواعی از شوک نظیر شوک عفونی یا حساسیتی نشانه‌ها و علائم متفاوتند ولی به طور کلی علائم شوک عبارتند از:

  • رنگ‌پریدگی پوست
  • پوست سرد و مرطوب
  • نبض تند و ضعیف
  • تنفس تند و سطحی
  • کاهش فشارخون(علامت دیررس)
  • کاهش درجه حرارت بدن
  • مردمک‌های گشاد
  • تهوع و استفراغ
  • اضطراب- بی‌قراری
  • کاهش سطح هوشیاری یا بیهوشی
  • تشنگی
  • گیجی و منگی

کمک های اولیه 

۱- کنترل و باز نگه داشتن راه‌های هوایی مصدوم و جلوگیری از آسپیره کردن 

۲- دادن اکسیژن

۳- کنترل خونریزی

۴- آتل‌بندی محل شکستگی

۵- مریض را به پشت دراز کرده و پاهایش را حدود ۳۰- ۲۰ سانتی‌متر بلند کنید. نکته مهم اینکه اگر با این کار تنفس مصدوم مشکل شد فوراً پاها را پائین بیاورید و یا اگر احتمال شکستگی پا یا ستون فقرات می‌رود، پاها را بلند نکنید.

۶- جلوگیری از دفع حرارت بدن مصدوم به وسیله پیچیدن وی درون پتو یا لحاف یا هر چیز مشابه آن، توجه داشته باشید که با حرارت خارجی (بخاری) مصدوم را گرم نکنید.

۷- درصورتی که مصدوم بیهوش نبوده و استفراغ ندارد به او مایعات بدهید.

۸- کنترل علائم حیاتی را هر ۵ دقیقه یک بار به عمل آورید.

 

شوک توزیعی ( منتشر )

اختلالات توزیع خون ممکن است باعث عدم تکافوی شدید خون رسانی بافتی ، حتی در صورت طبیعی یا بالا بودن برون ده قلبی شود این موارد توزیع غلط جریان معمولا ناشی از اختلالات در تونوس است . شوک سپتیک شایع ترین شوک توزیعی است و معمولا عارضه سپتی سمی باکتری ها و نیز عفونت ناشی از ریکتزیا و ویروس ها است .

 

علائم شوک توزیعی

این بیماران معمولا تب ، خواب آلودگی ، پتشی ، و پورپورا داشته و یک کانون عفونی در بدنشان یافت می شود . علامت اولیه شوک توزیعی یا منتشر افزایش درجه بدن ( هایپر ترمی ) یا کاهش درجه بدن ( هایپو ترمی ) می باشد . در جه حرارت باید هر یک تا دو ساعت کنترل شود . در شوک زودرس ( فاز هایپر دینامیک ) پوست معمولا گرم و براق می شود . در شوک دیر رس ( فاز هایپو دینامیک ) پوست معمولا سرد و خاکستری میشود .

شوک انسدادی

علت اصلی انسداد تامپوناد قلبی است . از نظر بالینی هرگاه در زمینه تروما یا جراحی اخیر قلب فشار نبض مریض کاهش یافته ، صداهای قلبی گنگ شده ؛ قلب در دق یا کلیشه رادیوگرافی بزرگ شده ، یا انفکاک مکانیکی ، الکتریکی وجود داشته باید به تامپوناد شک کرد ، درمان شامل برطرف کردن انسداد به وسیله آسپیراسیون سوزنی فوری فضای پریکارد است .

 

شوک انفکاکی

این اصطلاح حالتی را توضیح می دهد که در آن خونرسانی بافتی طبیعی بوده اما اکسیژن نمی تواند به وسیله سلول ها استفاده شود مانند مسمومیت با مونو اکسید کربن یا مت هموگلوبینمی

 

طبقه بندی شوک و اتیولوژی آن

انواع شوک

تدابیر پزشکی

۱- اختلال در ریتم طبیعی قلب به صورت افزایش تعداد ضربان ها

هدف کلی : برطرف کردن تاکیکاردی

اهداف جزئی:ایجاد گردش خون و اکسیژناسیون بافتی

طرح تدابیر پرستاری:

دادن پوزیشن صحیح به بیمار  و برقراری حجم کافی در گردش جهت اکسیژناسیون کافی و برطرف ساختن تاکیکاردی

۲- اختلال در الگوی طبیعی تنفس

هدف کلی:برطرف کردن تنگی نفس و آرام کردن تنفس

اهداف جزئی: اکسیژناسیون کافی

طرح تدابیر پرستاری:

دادن پوزیشن صحیح به بیمار،اکسیناسیون مناسب و  برقراری حجم کافی در گردش جهت برطرف ساختن تنگی نفس

۳-اختلال در سطح هوشیاری در رابطه با کاهش پرفوزیون مغزی

هدف کلی: جلوگیری از کاهش سطح هوشیاری

هدف جزئی: افزایش ضریب امنیت بیمار

طرح تدابیر پرستاری:

دادن پوزیشن صحیح به بیمار و برقراری تعادل مایعات جهت افزایش پرفوزیون مغزی

۴- خستگي در ارتباط با  كاهش برونده قلب به صورت بي حالي و سيانوز گذرا ناشی از کاهش حجم در گردش

هدف کلی: دفعاتی که مددجو دچار خستگی می شود کاهش یابد.

هدف جزئی: شرکت در امر درمان

طرح تدابیر پرستاری:

با جایگزینی حجم از دست رفته تعادل حجم مایع برقرار می گردد. در انجام امور شخصی با رعایت حریم مددجو از شخصی که با وی راحت است(همسر)کمک گرفته شود.اکسیژن در دسترس مددجو قرار گیرد و نحوه کمک خواستن در شرایط ضروری(زنگ کنار تخت)به وی آموزش داده شود.در مواقع لازم از داروهای تجویزی استفاده نماید.

۵- اضطراب در ارتباط با ترس از مرگ ناشی از علائم بیماری و عدم آگاهی

هدف کلی:اضطراب مددجو برطرف شود.

هدف جزیی:مددجو روند بیماری، مراقبت ها، عوارض، نحوه پیشگیری از عوارض، درمان و پییش آگهی بیماری را می داند.مددجو بیان میکند بیماری را می تواند با کمترین اثر بر زندگی کنترل کند و نحوه مواجهه با آنرا می داند.

طرح تدابیر پرستاری:

در زمان های مناسب در مورد نگرانی ها و ترس های مددجو با او صحبت کنید.ترس ها را مشخص کنید.ابتدا در مورد ابهامات و ترس ها و سپس در مورد موارد کمک کننده به برطرف شدن ابهامات و ترس مددجو با او صحبت کنید

۶- کمبود آگاهی در ارتباط با مراقبت از خود بعد از شوک

هدف کلی: رعایت برنامه مراقبت از خود

هدف جزیی: افزایش آگاهی بیمار

طرح تدابیر پرستاری:

فراهم کردن آموزش کافی راجع به فرایند بیماری و تسهیل کردن درگیری بیمار در برنامه های بازتوانی.

کار کردن با بیمار و تنظیم طرح هایی جهت برآورده کردن نیازهای اختصاصی وی

۷- احتمال اختلال تبادل گازی در ارتباط با افزایش بار مایعات 

 هدف کلی: فقدان مشکلات تنفسی

طرح تدابیر پرستاری:

بررسی و شناخت منظم ودقیق عملکرد تنفسی، توجه به وضعیت حجم مایعات

تشویق بیمار جهت کشیدن نفسهای عمیق، تغییر وضعیت مکرر، توصیه به رعایت رژیم غذایی پر سدیم و کم کالری،رعایت فعالیت های تجویز شده.

۸- احتمال پرفوزیون بافتی ناکافی در ارتباط با کاهش برون ده قلب ناشی از شوک

هدف کلی: دستیابی و ابقاء پرفوزیون بافتی کافی

طرح تدابیر پرستاری:

ثبت و گزارش افت فشارخون، تاکیکاردی و سایر دیس ریتمی ها، خستگی زودرس، کاهش برون ده ادراری، تغییرات وضعیت فکری و اندامهای سرد و مرطوب و سیانوتیک

۹- نقص در مراقبت از خود در ارتباط با ضعف و خستگی

هدف کلی: انجام مراقبت از خود توسط خود مددجو

طرح تدابیر پرستاری:

تکامل یک برنامه واقع بینانه برای برآورده ساختن نیازهای جسمی روزانه، کلیه ی وسایل موردنیاز در دسترس مددجو باشد، تشویق به حداکثر استقلال با توجه به محددیتهای جسمی و محدودیتهای جسمی و محدودیت های فعالیتی تجویز شده، فراهم نمودنن بازخورد مثبت برای تمام فعالیتها و انجام مراقبتهای از خود.

۱۰-رنگ پریدگی و سرد شدن پوست

هدف کلی: برگرداندن رنگ و دمای طبیعی پوست

طرح تدابیر پرستاری:

حفظ درجه حرارت مناسب محیط (جلوگیری از اتلاف دما) و برقراری تعادل مایعات جهت رفع وازواسپاسم عروق محیطی

 

منبع : اختصاصی کافه پزشکی

 

 

 

نظر دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد

سه × 1 =

logo-samandehi