• آ
  • ا
  • ب
  • پ
  • ت
  • چ
  • ر
  • ز
  • ژ
  • د
  • ط
  • ف
  • ق
  • گ
  • ک
  • م
  • هـ
  • ع
  • ل
  • غ

آزمایش خون : شمارش گلبولهای سفید | کافه پزشکی

تعداد كل گلبولهای سفید خون ۴۰۰۰ تا ۱۱۰۰۰ در هر میلیمتر مكعب خون است. گلبولهای سفید شامل دو دسته كلی هستند :

۱ گرانولوسیت ها یا میلوئیدها ( پلی مورفونوكلئرها ) نظیر نوتروفیل ، ائوزینوفیل و بازوفیل

۲ غیرگرانولوسیت ها یا لنفوئیدها ( منونوكلئرها ) نظیر لنفوسیت و منوسیت .

همراه کافه پزشکی باشید

چنانچه تعداد گلبولهای سفید بیش از نرمال باشد به آن لكوسیتوز گویند. لكوسیتوز میتواند در شرایط فیزیولوژیك یا پاتولوژیك ایجاد شود. شرایط فیزیولژیكی نظیر ترس ، هیجان ، صرف غذا و غیره سبب افزایش لكوسیتها میگردند. از این رو توصیه میشود بیمار در شرایط یكسان برای ارائه نمونه به لابراتوار مراجعه نماید تا در نمونه های متعددی كه دریافت میشود از این نظر اشكال پیش نیاید. در شرایط پاتولوژیك زیر لكوسیتوز خواهیم داشت كه عبارتند از :

۱) عفونتهای حادو مزمن

۲) نكروز های بافتی

۳) آماسهای غیر عفونی ( بیماریهای بافت همبند )

۴) سوختگی ها

۵) انفاركتوسهای بافتی ( قلب و ریه … )

۶) لوسمی

۷) پلی سیتمی ( اریتروسیتوزیس )

كاهش گلبولهای سفید را لكوپنی گویند . تمام عواملی كه سبب كاهش فعالیت مغز استخوان میشوند ، میتوانند لكوپنی ایجاد نمایند . نظیر :

۱) شیمی درمانی
۲) آنمی آپلاستیك
۳) آگرانولوسیتوزیس
۴) واكنشهای سمی و توكسیك و آلرژیك نسبت به داروها ( باربیتوراتها و آمیدوپیرین )
۵) علل دیگر ( عفونتهای ویرال ، بزرگی طحال ، بیماریها كلاژن و سیروز كبدی )

 

صرف افزایش یا كاهش گلبولهای سفید ، ارزش زیادی از نظر بالینی ندارد. بهتراست نوع سلولی كه تغییر كردهاست بررسی شود. تفسیر بر اساس سلولهایی است كه بیشتر تغییر كرده اند و لكوسیتوز را برحسب نوع سلولی كه افزایش بارز پیدا كرده است ، نامگذاری مینمایند. برای شمارش گلبولهای سفید میتوان از دو روش دستی اتوماتیك استفاده كرد. در روش اتوماتیك برای شمارش به نمونه خون ، اسید استیك میافزایند تا گلبولهای قرمز لیز شوند . سپس نمونه را در دستگاه قرار داده وتعداد كل گلبولهای سفید را شمارش مینمایند.

برای شمارش افتراقی گلبولهای سفید كه در آن نوع سلولها را مشخص مینمایند ، باید گستره یا فروتی تهیه شود و آنرا با روشهای مخصوص رنگ آمیزی نموده و پس از آن صد عدد گلبول سفید را شمرده وباذكر نوع آن درصد ویابعبارتی دیگر شمارش افتراقی را بدست میآوریم. به هنگام شمارش با دستگاههای اتوماتیك ، ابتدا نمونه خونی را رقیق نموده و سپس آنرا به دستگاه میدهند. در داخل دستگاه كانالهایی وجود دارد كه در اطراف آنها الكترودهایی پس از برخورد با گلبولها سبب شماره انداختن دستگاه میشود. در این حالت گلبولهای سفید و قرمز باهم شمارش میشوند، اما چون به ازای هر صد گلبول قرمز یك گلبول سفید وجود دارد ، شمارش به حساب گلبول قرمز گذاشته میشود .

اگر به نمونه خونی اسید استیك اضافه گردد ، گلبولهای سرخ لیز شده و شمارش دستگاه مربوط به گلبولهای سفید خواهد شد. در دستگاههای اتوماتیك ، شمارش افتراقی بر اساس واكنش هیستوشیمیایی سلولها انجام میپذیرد. مثلا در بازوفیلها آنزیم هپارین وجود دارد ، در منوسیتها لیپاز و در سایر سلولهای سفید میلوپراكسیداز كه البته در ائوزینوفیلها میزان آن خیلی زیاد و درلنفوسیتها فوق العاده كم است . قابل ذكر است شمارش افتراقی گلبولهای سفید بدو صورت بیان میشود :

  1. شمارش نسبی ( Relative Count ) كه بر اساس درصد بیان میگردد.
  2. شمارش حقیقی ( Absolute Count ) كه عبارتست از حاصلضرب شمارش نسبی در تعداد كل گلبولهای سفید

قضاوت بر اساس شمارش نسبی و درصد حاصل از آن درست نیست . زیرا وقتی تعداد خاصی از گلبولهای سفید افزایش مییابد ، از تعداد سایرین در شمارش كاسته میشود و این مسئله خطای آزمایشگاهی بوده و در بدن چنین حالتی نیست.

وجود سلولهای غیر طبیعی در خون ، از شمارش افتراقی گلبولهای سفید ، مهمتراست . زیرا عوامل طبیعی و فیزیولوژیك سبب تغییر در شمارش آنها میگردد، مگر در حالاتی كه تغییرات خیلی زیاد باشد. سلولهای موجود در جریان خون از سلولهای مولتی پتانسیل واقع در مغز استخوان بنام سلول پایه یا استم سل بوجود میآیند. مراحل مختلفی را كه یك سلول پایه طی میكند تا به هریك از سلولهای موجود در جریان خون تبدیل شود ، در دیاگرام زیر مشاهده میشود.

سلولهای بالای خط چین در مغز استخوان بوده و بقیه میتوانند درخون محیطی یك فرد سالم ، جریان یابند ، 

سلولهای باند ،سلولهایی قبل از لوبوله شدن هسته بوده و دارای هسته ای لوبیایی شكل است . این سلولها ۲-۵ درصد گلبولهای سفید را تشكیل میدهند. در رابطه با عفونتهایی كه در آنها بدن نیاز به نوتروفیلهای بیشتری دارد، تعداد این سلولها بیشتر میشود. زیاد بودن این سلولها بیانگر فعالیت خوب مغز استخوان و نیز دفاع خوب بدن فرد میباشد. در آنمی های شدید ، واكنش لكوموئید و لوسمی ، سلولها را پیش از مرحله بلوغ در خون خواهیم داشت. هرگاه سلولهای موجود در خون محیطی به سمت نابالغی پیش برود ، اصطلاحا تمایل به چپ ( Shift to the left) مینامند . نمونه ساده این حالت در رابطه با زیاد شدن سلولهای باند بدنبال عفونتها و نمونه بارزتر آن در رابطه با لوسمی ها دیده میشود كه سولهای نابالغ تر وحتی سلولهای بلاست ( Blast ) را در خون محیطی میتوان مشاهده نمود. در رابطه با بلوغ بیشتر سولها ، از اصطلاح تمایل یا انحراف به راست ( shift to the right ) استفاده میشود. در این حالت هسته گلبولهای سفید ، بصورت هیپرسگمانته دیده میشود. نظیر آنمی های مگالوبلاستیك و یا بدنبال شیمی درمانی .

در رابطه با رده اریتروئید ، باید متذكر شد كه در خون طبیعی ، اریتروسیت و رتیكولوسیت دیده میشود. در آنمی های خیلی شدید ، بعلت سرعت زیاد ساخته شدن سلول ، احتمال دیدن نورموبلاست هم وجود دارد. با رنگ آمیزی در تعداد كمی از گلبولهای قرمز میتوان رشته های ظریف بازوفیلیك را در سیتوپلاسم سلولها دید ( حدود نیم تا یك و نیم درصد ) . این رشته ها همان رتیكولین هستند. این نوع گویچه ها را رتیكولوسیت مینامند. شمارش رتیكولوسیتها از جمله تستهایی است كه در رابطه با تشخیص علت آنمی انجام میشود. معمولا در یك CBC معمولا شمارش رتیكولوسیت گزارش نمیشود. رتیكولوسیت نشان میدهد كه آیا علت آنمی در مغز استخوان است یا خیر؟

حضور رتیكولوسیت ها در آنمی نشان میدهد كه مغز استخوان سالم است ، ولی چنانچه میزان آن كاهش داشته باشد ، دال بر ابتلاء مغز استخوان است . زیرا اگر علت كاهش گلبولهای قرمز ، ابتلاء مغز استخوان مثلا بعلت انفیلتراسیون ، سلولهای لوسمی یا دیگر پدیده های تومورال ، یا كمبود مواد لازم برای تولید سلولهای قرمز نظیر ویتامین ب ۱۲ اسید فولیك ، آهن وغیره نباشد ، تعداد رتیكولوسیتها بدنبال آنمی بصورت واكنش جبرانی ، افزایش مییابد. بنابراین آنمی بدون رتیكولوزیس ، نشانه اتمام ذخائر آهن و یا ناتوانی مغز استخوان در پاسخ به آنمی است .

قابل ذكر است آنمی به یكی از علل زیر بوجود میآید :

۱) از دست دادن گلبولهای قرمز در خونریزی های حاد یا مزمن
۲) كاهش تولید گلبول قرمز ( كمبود مواد اولیه نظیر آهن ، فولات و ب ۱۲ – اشكال در مغز استخوان بدنبال درگیری آن در لوسمی و نئوپلاسم و یا كاهش ترشح فاكتور اریتروپوئیتین از كلیه ها )
۳) افزایش تخریب گلبول قرمز خون ( همولیز به علل گوناگون )

 

نوتروفیلی

در این حالت تعداد نوتروفیلها بیش از ۱۱۰۰۰ در میلیمتر مكعب خون است . شایعترین علت ایجاد كننده آن عفونتها بویژه عفونتهای باكتریال هستند. از علل دیگر آن میتوان موارد زیر را نام برد :

۱٫ آماسهای غیر عفونی نظیر بیماریهای بافت همبند
۲٫ نكروز های بافتی ( سوختگی ها انفاركتوس میوكارد )
۳٫ لوسمی ( ازدیاد بیش از سی هزار همراه با حضور انواع سلول نابالغ و بلاست )
۴٫ استرس و تجویز داروها ( كورتن اپی نفرین )
۵٫ پلی سیتمی

وقتی كه نمونه خونی گرفته میشود ، در حقیقت نصف تعداد اصلی نوتروفیلها گرفته میشود و بقیه به دیواره عروق چسبیده اند. هنگام استرس به جهت آزاد شدن اپی نفرین ویا هنگام مصرف كورتن و یا هنگام ورزش ، این نوتروفیلها از جداره عروق آزاد شده ) دمارژیناسیون ( و لذا در زمان نمونه گیری میتواند نوتروفیلی را نشان دهد. مكانیسم ایجاد نوتروفیلی در سندرم كوشینگ نیز همین است .

 

واکنش لكوموئید

عبارتست از افزایش شدید نوتروفیلها به بیش از سی هزار سلول ، بدون اینكه علت این افزایش لوسمی باشد. این حالت بویژه در عفونتهای ویرال حاد و عفونتهایی چون توبركولوزیس نوع ارزنی یا میلیاری دیده میشود. تفاوت این حالت با لوسمی در این است كه در لوسمی سلولهای نابالغ به مراتب بیشتر از آن چیزی است كه در واكنش لكوموئیدی دیده میشود. در لوسمی حتی سلولهای بلاست هم وجود دارد كه درواكنش لكوموئیدی یا نیستند ویا بسیار بسیار كم است .

نوتروپنی

شایعترین علت ایجاد كننده آن مصرف داروهاست . متعاقب شیمی درمانی بخاطر دپرسیون مغز استخوان ، نوتروپنی رخ میدهد. از علل دیگر ایجاد كننده آن میتوان به موارد زیر اشاره نمود :

۱ ایجاد آنتی بادیها و لیز نوتروفیلها
۲ لوسمی لنفوسیتیك
۳ آنمی آپلاستیك
۴ نوتروپنی دوره ای و كمبود مواد غذایی نظیر اسید فولیك
۵ اسپلنومگالی ( بعلت تجمع نوتروفیل در طحال )

نوتروپنی در حد ۲۰۰۰ هیچ علامتی ندارد و میتوان در رابطه با مسائل ژنیتیكی و فامیلیال باشد. شایعترین تظاهر نوتروپنی در هرجایی از بدو بویژه در لوره هاست . نوتروپنی به انواع خفیف ۲۰۰۰-۱۰۰۰۰ ، متوسط  ۵۰۰-۱۰۰۰  و شدید زیر ۵۰۰ عدد در هرمیلیمتر مكعب خون تقسیم میگردد.

لنفوسیتوز

بویژه با عفونتهای ویروسی همراه است وحتی ممكن است با لكوسیتوز همراه نباشد. چنانچه یك لكوسیتوز بارز با بیش از ۱۰۰۰ لنفوسیت داشته باشیم ، باید لوسمی لنفوسیتیك را مطرح نمائیم. علل اصلی لنفوسیتوز عبارتند از:

۱) بیماریهای عفونی نظیر منونوكلئوز عفونی و لنفوسیتوز عفونی
۲) بیماریهای ویرال توام با بثورات پوستی نظیر سرخك ، سرخجه ، آبله مرغان
۳) بیماریهای نظیر هپاتیت و اوریون
۴) دوران نقاهت عفونتهای حاد
۵) در برخی از عفونتهای مزمن باكتریال ، لنفوسیتوز هماره با درجات خفیف تا متوسط لكوسیتوز مشاهده میشود نظیر توبركلوز ، بروسلوز ، تیفوئید و سفیلیس

لنفوپنی

عواملی كه سبب كاهش عملكرد مغز استخوان میشوند ، میتوانند چنین حالتی را ایجاد نمایند . همچون :

۱٫ آنمی آپلاستیك

۲٫ لوسمی میلوسیتیك

۳٫ برخی از داروها نظیر شیمی درمانی

۴٫ علل دیگر همچون لوپوس اریتماتوز ( بعلت وجود آنتی بادی ) ، سندرم دی جرج

۵٫ اورمی ( بعلت كاهش عمر سلولها )

۶٫ مصرف كورتیكواستروئیدها

 

منوسیتوز

افزایش منوسیت هادر رابطه بالوسمی منوسیتیك ، لنفوم هوچكین ، مالاریا ، كالاآزار ، منونوكلئوز عفونی ( لنفوسیتوز آتیپیك شایعتراست ) ، عفونتهای مزمن باكتریال ( توبركلوز ، اندوكاردیت تحت حاد باكتریال ) دیده میشود. كاهش منوسیت ها در مواقعی دیده میشود كه مغز استخوان عملكرد مناسبی نداشته باشد.

بازوفیلی

بازوفیل های در واكنشهای ازدیاد حساسیت نوع یك نقش داشته و كاهش آنها مفهومی ندارد . افزایش این رده از سلولهای خون در رابطه با سندرمهای میلوپرولیفراتیو از جمله پلی سیتمی ورا ( Vera ) میباشد.

ائوزینوفیلی

شایعترین علت ایجاد كننده این حالت مسائل آلرژیك است . در آسم ، ادم آنژیونوروتیك ، تب یونجه ، همچنین عفونتهای انگلی ( كه شایعترین عامل ائوزینوفیلی است كه در ایران آسكاریس و در آمریكا تریشینوز بیشتر مطرح است و سپس توكسوپلاسموز ) ، بیماری آدیسون ، بیماری هوچكین ، لوسمی ائوزینوفیلیك نیز از دیگر علل ائوزینوفیلی میباشد.

بررسی اسمیر رنگ آمیزی شده خون

بررسی اسمیر خونی كه به روش رایت رنگ آمیزی شده ، یكی از قسمتهای آزمایش CBC است كه اطلاعاتی را پیرامون غیر طبیعی بودن شكل گلبولهای قرمز و پلاكتها همراه با شمارش افتراقی گلبولهای سفید بما میدهد. شمارش افتراقی سلولهای سفید از نظر تشخیصی ، ارزش كمی در این آزمایش دارد . مگر اینكه دامنه تغییرات خیلی زیاد باشد. ( تغییرات در شمارش افتراقی گلبولهای سفید در هفتادوپنچ درصد موارد ، مربوط به تغییرات فیزیولوژیك میباشد . ) آنچه كه مهمتر است وجود سلولهای غیر طبیعی در اسمیر رنگ آمیزی شده است . این اسمیر اطلاعات مختلفی در مورد اندازه و شكل گلبولهای قرمز خون و نیز میزان هموگلوبین بما میدهد. از حالتهای غیر طبیعی ، شكل و اندازه گلبولهای قرمز ، میتوان موارد زیر را نام برد :

الف ) Anisocytosis : گلبولهای قرمز از لحاظ اندازه ، یكنواختی خود را از دست داده و به اندازه های گوناگونی دیده میشود.

ب ) Spherocytosis : گویجه های سرخ كاملا كروی شكل میشوند.

ج ) Eliptocytosis : گویجه های سرخ دراین حالت كاملا بیضی شكل میشوند.

د ) Poikylocytosis : گویجه های سرخ در این حالت به شكل گلابی یا قطره اشك درمیآیند.

ر ) Target cells : گویجه های سرخ كوچك شده ، بعلت كمبود هموگلوبین ، این ماده فقط در نزدیك محیط غشاء سلول قرار داشته ، بطوریكه قسمت مركزی سلول عاری از هموگلوبین میشود وكل سلول شبیه سیبل هدف میگردد.

ه ) Sickle cells : گویجه های سرخ داسی یا هلالی شكل میشوند. گلبولهای سرخ و سفید نابالغ و سایر سلولهای غیر طبیعی كه در برخی از بیماریها ، در جریان خون دیده میشوند ، نیز در این بررسی گزارش میشوند. در زمانی كه با توجه به CBC ، مشكوك به آنمی میشویم ، از آزمایشهای تكمیلی دیگر برای تشخیص دقیق آنمی استفاده مینمائیم . این آزمایشها بشرح زیر میباشند :

 

شمارش رتیكولوسیتها

حضور رتیكولوسیتها نمایانگر فعال بودن مغز استخوان است . كمبود آن دال بر كاهش عملكرد و عدم كفایت مغز استخوان بوده و میتواند یكی از دلایل كاهش ذخیره آهن بدن باشد. این آزمایش تعیین میكند كه آیا علت آنمی درررابطه با مغز استخوان هست یا خیر ؟

آزمایش شیلینگ

هدف از آن بررسی جذب خوراكی ویتامین ب ۱۲ است . مقداری ویتامین ب ۱۲ نشاندار ( دارای كبالت رادیواكتیو ) از طریق خوراكی به بیمار داده و بطور همزمان مقداری ویتامین ب ۱۲ را بصورت تزریقی داخل عضله زده میشود . چنانچه جذب خوراكی در حد مطلوب باشد ، میزان دفع ادراری آن ( شكل نشاندار آن ) در ۲۴ ساعت ۴ درصد خواهد بود. چنانچه این میزان كمتراز ۵ درصد باشد ، میتوان نتیجه گرفت كه جذب خوراكی – معادل ۲۵ اشكال داشته و در حد مطلوب نمیباشد. در افراد مبتلا به آنمی پرنیسیوز این آزمایش سه روز بعد همراه با تجویز فاكتور داخلی تكرار میشود. در این حال جذب خوراكی به حد مطلوب خواهد رسید.

آنالیز گاستریك

در این آزمایش هدف مشخص نمودن آتروفی مخاط معده است . از آنجاكه در آتروفی مخاط معده كاهش ترشح اسید معده را داریم ، در این تست سعی میشود ترشح اسید معده را با موادی نظیر هیستامین یا پنتاگاسترین تحریك نمایند. پس از آن میزان اسیدیته گاستر یا معده سنجیده میشود. كم بودن یا نبودن اسید معده ، آتروفی مخاط معده و وجود آنمی پرنیسیوز را مسجل مینماید.

هم چنین بخوانید : 

آزمایش خون : اندازه گیری آهن خون | کافه پزشکی

انواع آزمایش خون ؛ توضیحات و مقادیر استاندارد آنها | کافه پزشکی

نظر دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد

20 − سیزده =

logo-samandehi