• آ
  • ا
  • ب
  • پ
  • ت
  • چ
  • ر
  • ز
  • ژ
  • د
  • ط
  • ف
  • ق
  • گ
  • ک
  • م
  • هـ
  • ع
  • ل
  • غ

آناتومی دستگاه عصبی

آناتومی دستگاه عصبی | کافه پزشکی

دستگاه عصبی مانند هر دستگاه دیگری در بدن انسان از سلول های مجزا موسوم به نورون ساخته شده است. وظیفه سلول عصبی انتقال تکانه عصبی از یک سلول به سلول دیگر است. نورونها واحدهايي هستند كه ضمن ارتباط با يكديگر ، با اندامهاي عمل كننده گوناگون نيز مرتبط مي گردند.

اجزاء تشکیل دهنده نورون ها:

  • جسم سلولی
  • دندریت ها
  • آکسون

همراه کافه پزشکی باشید

نورون

غلاف ميلين (myelin sheath)

غلافي سفيد رنگ و عايقي از جنس چربي مي باشد و پيرامون رشته عصبي را فرا مي گيرد. اين غلاف فواصل نيم ميليمتري رشته عصبي را نمي پوشاند و به اين فواصل گره هاي رانويه nodes of ranvier  گفته مي شود. غلاف ميلين باعث رنگ سفيد بافت عصبي مي شود و باعث تشديد سرعت انتقال موج عصبي نيز مي گردد. 

غلاف میلین

تقسیم بندی نورون ها از نظر عمل و وظیفه 

  •  نورون های  حسی (afferent sensory neuron)
  •  نورون های حركتی  (efferent motor neuron)
  •  نورون های ارتباطي      (association neuron)

طبقه بندی نورون ها

تقسیم بندی نورون ها از نظر ساختاری

  • يك قطبي    (unipolar)
  • دو قطبي      (bipolar)
  • چند قطبي   (multipolar)

نورون

سلول های نوروگلیا

در درون CNS نوع خاصی از سلول های غیر عصبی وجود دارد که کار تغذیه و محافظت نورون را بر عهده دارند. این سلول ها که نوروگلیا نامیده می شوند از حیث تعداد ده برابر نورون ها هستند و به طور کلی اعمال زیر را انجام می دهند:

 پشتيباني نورونهايCNS، بدين معني كه همانند بافت پيوندي موجود در بخشهاي ديگر بدن عمل مي كنند.

 فاگوسيته كردن سلولهاي مرده و ضايعات سلولي ناشي از صدمات وارده به سيستم عصبي.

 تنظيم الكتروليتي محيط و جابه جايي و يا حذف ميانجي ها.

 ساخت غلاف ميلين پيرامون بعضي از فيبرهاي عصبي

انواع سلول های نوروگلیایی

سلولهاي گليال را مي توان به دو دسته بزرگ تقسيم كرد:

الف) سلولهاي ماكروگلي: شامل: آستروسيتها، اليگودندروسيتها

ب) سلولهاي ميكروگلي : كه به عنوان بيگانه خوار عمل مي كنند.

آستروسيتها: سلولهاي ستاره اي شكلي هستند كه يونهاي پتاسيم اضافي رااز فضاي بين سلولي جذب مي كنند و تشكيل سد خوني- مغزي توسط آنها مي باشد، برخي ديگر از آستروسيتها قادر به جابه جايي و يا حذف ميانجي هاي عصبي( گاما آمينو بوتيريك اسيد و سروتونين) از ناحيه شكاف سيناپسي مي باشند، آستروسيتها ممكن است داراي اعمال تغذيه كننده اي باشند.

اليگو دندروسيتها: مسئول تشكيل غلاف ميلين در اطراف بعضي از  فيبرهاي عصبي در CNS مي باشند، در PNS اين وظيفه به عهده سلولهاي شوان است. سلولهاي شوان داراي منشائي متفاوت از سلولهاي گليال مي باشند

نوروگلیا

سازمان بندی پایه دستگاه عصبی مرکزی

دستگاه های عصبی و درون ریز، سیستم های کنترل کننده بدن هستند. سیستم عصبی عموماً اعمال سریع بدن مثل انقباضات را کنترل می کند، در حالیکه دستگاه درون ریز عمدتاً اعمال متابولیک بدن را کنترل می نماید.

سه قسمت عمده دستگاه عصبی که برای کنترل اعمال بدن بسیار مهم اند، عبارتند از :

۱- سیستم حسی

۲- سیستم حرکتی

۳- سیستم پردازش کننده

سیناپس

هر رشته عصبي توسط اتصال فيزيولوژيكي خاصي به نام سيناپس با رشته عصبي بعدي مرتبط مي شود. اجزاء تشکیل دهنده سیناپس عبارتند از:

۱- پایانه های اکسون پیش سیناپسی

۲- گیرنده های پس سیناپسی

۳- شکاف سیناپسی

سیناپس

غشا سلول ها و نفوذ پذیری نسبت به یون ها 

غشاي سلولی نورون در حالت استراحت ، پتانسيل الكتريكي معادل ۷۰- ميلي ولت دارد. اين اختلاف پتانسيل تحت عنوان پتانسيل استراحت غشا يا RMP شناخته شده است، برای اینکه تکانه عصبی طول نرون را طی کند باید پتانسیل عمل بوجود آید. اگر غشاء به اندازه ۱۵ تا ۲۰ میلی ولت دی پلاریزه شود پتانسیل عمل بوجود می آید و تکانه با موفقیت منتقل می گردد.  حداقل میزان تحریک برای تغییر پتانسیل استراحت غشاء را آستانه تحریک می نامند. در RMP پایین تر از ۵۰ تا ۵۵ میلی ولت هیچ پیامی منتقل نمی گردد که به آن قانون همه یا هیچ گویند. 

میانجی های عصبی

۱- ميانجي هاي عصبي ريز ملكول تند عمل

۲- ميانجي هاي نوروپپتيدي كند عمل 

ميانجي هاي عصبي ريز مولكول تند عمل وظيفه بيشتر انتقالهاي عصبي را به عهده دارند. استيل كولين و نوراپي نفرين دو ميانجي عصبي اصلي تنظيم كننده پاسخ هاي فيزيولوژيكي بدن نسبت به تمرينات ورزشي هستند. استيل كولين نخستين ميانجي عصبي نرونهاي حركتي عضلات اسكلتي و بسياري از نرونهاي پاراسمپاتيك هستند. نوراپي نفرين ميانجي عصبي برخي از نرونهاي سمپاتيكي است كه بستگي به نوع گيرنده هاي درگير مي تواند نقش تحريك كنندگي يا بازدارندگي داشته باشد.

ميانجي هاي ريز ملكول تند عمل  شامل:

  • گروه ۱: استيل كولين
  • گروه ۲: آمينها : نوراپي نفرين، اپي نفرين، دوپامين، سروتونين و هيستامين
  • گروه ۳: اسيدهاي آمينه : GABA، گليسين، گلوتامين و آسپارتات
سیستم عصبی

مغز Brain

 در درون جمجمه قرار داشته و مركز اصلي پردازش اطلاعات در بدن بوده و شامل حدود ۱۰۰ ميليارد نورون است. به طور متوسط مغز يك فرد بالغ ۵/۱ كيلوگرم وزن دارد. از دو نوع ماده ساخته شده ، ماده خاكستري (محتوي جسم سلولي نرونها) و ماده سفيد (كه اجتماع دندريتها و آكسونهاست).

بخش های مختلف مغز : 

  • مغز قدامي  anterior lobe
  • مغز مياني  mid brain
  • مغز خلفي  hind brain

مغز قدامی 

مغز قدامي از مخ و ديانسفالون تشكيل شده است.

قسمتهای تشکیل دهنده مخ:

 ۱- قسمت سطحی مخ

قسمت سطحی مخ که خاکستری رنگ است و قشر مخ نامیده می‌شود. ضخامت این قسمت چند میلیمتر است و به صورت چین خورده مشاهده می‌گردد که علت چین خوردگی ، وسعت زیاد آن است. قشر خاکستری مخ از جسم سلولی تعداد بسیار زیادی نورون تشکیل می‌دهند.

۲- قسمت زیر قشر مخ

در این قسمت از مخ ماده سفید رنگی وجود دارد که از اجتماع رشته های عصبی میلین دارتشکیل شده است. این رشته‌ها همان دنباله‌های نورونهایی هستند که در قشر خاکستری یا سایر قسمتهای دستگاه عصبی قرار دارند.

در بخش سفید مخ چند هسته خاکستری دیده می‌شود که مهمترین آنها تالاموس و هیپوتالاموس است.

عملکرد مخ 

هرقسمت از قشر خاکستری کار ویژه‌ای را به عهده دارد. نیمکره چپ مخ حرکات طرف راست و نیمکره راست آن حرکات طرف چپ بدن را کنترل می‌کند. هر نیمکره دارای کارهای ویژه‌ای نیز هست.نیمکره چپ در زبان آموزی، یادگیری، تفکر ریاضی و منطق تخصص دارد و نیمکره راست انجام دادن کارهای ظریف مانند کارهای هنری و موسیقی را کنترل می‌کند. مرکز تفکر ارادی در ناحیه پیشانی قرار دارند. مرکز شنوایی در بخش گیجگاهی و مرکز دید و چشمی در ناحیه پس سری قرار دارد و مراکز مربوط به اندامهای حسی مختلف مانند چشم و گوش و پوست در قسمت آهیانه قرار دارد. اگر این مراکز آسیب ببینند با وجود سالم بودن چشم و گوش از دیدن و شنیدن محروم می‌شویم

دیانسفالون 

تالاموس و هيپوتالاموس در زير مغز قرار دارند وتقريبا به طور كامل توسط نيمكره ها پوشيده شده اند.تالاموس مرکز مهم یکپارچگی حسی است. تمام داده های حسی (غیر از بویایی) ابتدا وارد تالاموس می شوند و از آنجا به نواحی دیگر قشر مخ فرستاده می شوند. تالاموس داده های رسیده از مغز هوشیار را تنظیم می کند به همین دلیل در کنترل حرکتی بسیار با اهمیت است. هیپو تالاموس مستقیماً در زیر تالاموس قرار دارد و مسئول نگهداری هموستاز بدن است. مراکز عصبی هیپوتالاموس موارد زیر را تنظیم می کند:

  •  دستگاه عصبی خودکار
  •  درجه حرارت بدن
  •  متابولیسم چربی و کربوهیدرات
  •  کنترل عصبی غدد درون ریز
  •  چرخه خواب و بیداری
  •  تعادل مایعات
  •  و…

دیانسفالون

مخچه 

مخچه از دو توده طرفي به نام نيمكره هاي مخچه تشکیل شده كه توسط نواري به نام كرمينه (vermis) به هم مرتبط هستند. تقريبا بيضي شكل است و بزرگترين قسمت مغز خلفي را تشکیل می دهد.

عمل مخچه :

از طریق کنترل و ایجاد اصلاحات مناسب در فعالیت های حرکتی که که توسط بخش های دیگر مغز ایجاد شده اند به هماهنگی و تنظیم زمانی فعالیت می پردازد. مخچه فعالیت طرح ریزی شده در مغز را با تغییرات واقعی که در بدن اتفاق می افتد را مورد مقایسه قرار می دهد تا از این طریق تعدیل اصلاحی را انجام دهد.

مخچه

ساقه مغز 

بخشي از دستگاه عصبي مركزي است كه در قسمت پائيني مغز قرار دارد و متشكل از بخشهايي است كه از يك سو به نخاع منتهي مي شود و از طرف ديگر نيمكره هاي مخ را به مخچه مرتبط مي كند.

ساقه مغز شامل :

مغز مياني         (midbrain) 

پل مغزي          (pons)

بصل النخاع    (medulla oblongata) مي باشد

اين ساختارها اطلاعات درون دستگاه عصبي مركزي را  به نواحی پایین تر انتقال مي دهند. ساقه مغز محل شروع ۱۰ جفت از ۱۲ جفت عصب جمجمه ای است. و اعمالی از قبیل حفظ تنوس عضلانی، کنترل عملکرد دستگاه قلب و تنفس، تعیین وضعیت هوشیاری(برانگیختگی و خواب) و هماهنگی عملکرد عضلات اسکلتی را بر عهده دارد. 

ساقه مغز

دستگاه عصبی محیطی PNS

دستگاه عصبی محیطی شامل ۴۳ جفت عصب می با شد،

(۱۲ جفت عصب مغزي و ۳۱ جفت عصب نخاعي).

PNS از دو بخش حسی و حرکتی تشکیل شده است. بخش حسی اطلاعات را به CNS می برند. در نتیجه  CNS به طور مداوم از وضعیت بدن و محیط آگاه است. بخش حرکتی که دستگاه عصبی خودکار را نیز شامل می شود تکانه حرکتی را از CNS به عضلات می برد.

شاخهاي قدامي نخاع محل استقرار جسم سلولي نرونها ي حركتي است كه عضله اسكلتي را عصب رساني مي كند.

شاخهاي خلفي نخاع براي دريافت اطلاعات حسي ورودي اختصاص يافته است.

دستگاه عصبی خودکار ANS

اعمال غير ارادي داخلي بدن را كنترل مي كند. بعضي از اين اعمال كه در ورزش مهم هستند عبارتند از:

ضربان قلب، فشار خون، توزيع خون،تنفس.

اين دستگاه داراي دو بخش اصلي است:

 دستگاه عصبي سمپاتيك و پاراسمپاتيك؛ تاثيرات اين دو اغلب مخالف هم است، اما هر دو سيستم هميشه با هم عمل مي كنند.(ANS) از آنجا كه باعث ايجاد تغييراتي در فعاليت عضلات و اندامهاي بدن مي شود، دستگاهي حركتي است.

دستگاه عصبي سمپاتيك: سيستم جنگ و گريزاست. و بدن را براي مقابله با شرايط بحراني آماده مي كند، زماني كه فرد برانگيخته است، اين دستگاه تخليه بزرگي را در سراسر بدن ايجاد مي كند و بدن را براي عمل آماده مي سازد.مانند افزايش در ضربان قلب.

دستگاه عصبي پاراسمپاتيك: سيستم محافظ بدن است، نقش مهمي در انجام فرايندهايي مانند: هضم غذا، دفع ادرار، ترشح غدد و حفظ انرژي دارد؛ اين سيستم به هنگام آرامش و استراحت فعالتر است.

دستگاه عصبی خودکار

اطلاعات حسی

بخش حسی PNS اطلاعات را از پنج نوع گیرنده اصلی در یافت می کند که شامل:

۱- گیرنده های مکانیکی: به نیروهای مکانیکی مانند فشار، لمس، کشش پاسخ می دهند.

۲- گیرنده های حرارتی: به تغییرات درجه حرارت پاسخ می دهند.

۳- گیرنده های درد: به محرک های دردناک پاسخ می دهند.

۴- گیرنده های نوری: به پرتو های نوری به منظور دیدن پاسخ می دهند.

۵- گیرنده های شیمیایی: به محرکهای شیمیایی مانند غذا، بوها، تغییرات غلظت مواد موجود در خون مثل اکسیژن، دی اکسید کربن، گلوکز و الکترولیت ها پاسخ می دهند.

تنظیم عصبی عضلانی حرکات

دستگاه عصبي قابليت انقباض عضله اسكلتي را تامين مي كند. و در آگاه سازي فرد از دامنه حركتي و موقعيت قرار گيري بخشهاي مختلف بدنش در فضا نقش دارد ؛ این عمل بوسيله نرونهاي حسي موجود در ساختارهاي ويژه اي موسوم به دوكهاي عضلاني، اندام هاي وتري گلژي و گيرنده هاي عمقي انجام مي شود.

 قوس رفلکسی

زنجيره نرون حسي، نرون رابط و نرون حركتي تا اندام عمل كننده را قوس بازتابيreflex arc مي گويند. عكس العمل هايي كه به طور ناخود آگاه و بدون دخالت مراكز بالاتر مغزنسبت به تحريك نشان ميدهد، بازتاب reflex نام دارد. اين عكس العمل بوسيله تحريك نرون حسي در بخش محيطي بدن كه اطلاعات را از راه شاخه خلفي به نخاع انتقال مي دهد انجام مي شود، آنگاه تحريك از طريق يك نرون رابط به نرون حركتي در شاخ قدامي منتقل شده و به اندام عمل كنندهeffector كه معمولا عضله اسكلتي است بر مي گردد.

قشر حرکتی اولیه 

قشر حرکتی اولیه وظیفه کنترل حرکات عضلانی ظریف و کوچک و همچنین انتخاب نوع حرکت را بر عهده دارد و در لوب پیشین قرار گرفته است. نرون های این ناحیه به نرون های هرمی موسومند و کنترل هوشیارانه حرکات عضلات اسکلتی را بر عهده دارند. جسم سلولی سلول های هرمی در قشر حرکتی اولیه  قرار دارد و آکسون های آنها مسیرهای برون هرمی را تشکیل می دهند. به علت اینکه فرایندهای عصبی از قشر مخ به سمت نخاع گسترش می یابد این مسیرها تحت عنوان قشری نخاعی نیز شناخته شده اند.

ميانجي هاي نوروپپتيدي كند عمل

  • هورمونهاي رها شده از هيپوتالاوس مانند هورمون رها كننده تيروتروپين و سوماتو استاتين
  • پپتيدهاي هيپوفيزي مانند بتاآندروفين ها، تيرو تروپين و وازوپرسين
  • پپتيدهايي كه بر روي مغز و روده كوچك عمل مي كنند مانند كولی سيستوكينين، نوروتنسين و لوسين انكفالين
  • پپتيدهايي كه از بافتهاي ديگر هستند، مانند آنژيو تنسين ۲، برادي كينين و كلسي تونين.

 

منبع : اختصاصی کافه پزشکی

 

 

 

نظر دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد

12 − دوازده =

logo-samandehi