بیهوشی در دوران بارداری و زایمان | کافه پزشکی

بيهوشي در زنان باردار با بيهوشي در ساير جراحي ها متفاوت است، از اين لحاظ كه در اين حالت دو شخص درگير می باشند: مادر و جنين او. از اين رو بايد حين بيهوشي زايمان مصلحت هر دو فرد در نظر گرفته شود. مسئله مهم ديگر اين است كه زايمان يك امر غير قابل پيش بيني است و مي تواند هر كجا و از يك درد تقريباً قابل تحمل و سريع تا شديد متغير باشد و از طرف ديگر تجربه درد در افراد مختلف از نظر نوع و شدت متفاوت است.

در زايمان چند نوع روش مختلف بيھوشي به كار مي رود كه به صورت مستقل يا تواماً مي باشد.

روشهاي شايع بيهوشي در طول زايمان شامل موارد زير مي باشد :

الف. بيهوشي موضعي Local Anesthesia

در اين روش مطابق انچه كه قبلاً گفته شد از تزريق مواد بي حس كننده جهت راحتي بيشتر در حين زايمان و همچنين بعد از زايمان جهت ترميم محل هاي پارگي يا بريدگي استفاده ميگردد.

ب. روش سديشن يا sedative

از مخدرها و آرام بخش ها به صورت وريدي يا عضلاني استفاده می گردد. مخدرها موجب كاهش درد زايمان و آرام بخشها موجب كاهش اضطراب كه همراه زايمان است مي گردند.

ج.  روش رژيونال :

چنانچه توضيح داده شد ناحيه هاي از بدن را بي حس مي نمايند و انواع آن در حين زايمان شامل :

۱٫ بلوك پودندال: در اين روش ماده بي حسي در ناحيه پودندال تزريق ميگردد به طوريكه موجب بي حسي در ناحيه واژن حين زايمان گرديده و درد زايمان را كاهش مي دهد.

۲٫ روش اپيدورال مداوم با كاتتر: امروزه شايع ترين روش كنترل درد در حين زايمان روش اپيدورال مداوم ميباشد كه همانطور كه قبلاً توضيح داده شد در اين روش لوله پلاستيكي باريكي توسط يك سوزن راهنما در محل اپيدورال و در بيرون غلاف نخاع در كمر قرار داده ميشود و از طريق آن مواد بي حس كننده و ضد درد تزريق ميشود و تا زمان مورد نياز اين لوله در محل باقي ميماند و موجب بي دردي در بيشتر طول زايمان كه ميتواند از ۲۵ دقيقه تا ۲۰ ساعت باشد، ميگردد. در اپيدورال با كاتتر مواد و داروهاي بي حسي بر اساس نياز و درد بيمار تزريق ميگردد و بعد از تزريق احتمال بروز ضعفي گذرا در پاهاي بيمار در هنگام راه رفتن وي وجود دارد كه اين حالت با گذشت زمان بھبودي مي يابد و بيمار علي رغم داشتن بي دردي خوب قادر به راه رفتن خواهد بود. متخصصين بيهوشي به همراه تكنسينهاي بيهوشي ميزان نياز به داروهاي بي حس كننده بيمار را مورد ارزيابي قرار ميدهند.

بعد از يك تزريق اوليه مناسب در كاتتر اپيدورال بقيه تزريق دارو توسط پمپ تزريق كننده دارو انجام مي گيرد به طوريكه پمپ تا زمان تولد كودك به طور اتوماتيك و بر اساس تنظيم متخصص بيهوشي، دارو را از راه كاتتر به بيمار تزريق مينمايد. جھت انجام اپيدورال ابتدا بيمار در يك وضعيت ايده آل قرار ميگيرد تا متخصص بيهوشي بتواند با سهولت بيشتر سوزن اپيدورال را از بين مهره كمري وارد فضاي اپيدورال كه در خارج غلاف نخاعي است قرار دھد. بھترين پوزيشن يا وضعيت براي بيمار آن است كه بيمار مهره هاي خود را به حالت يك كمان در آورد و در حاليكه قسمت پايين در مي آيد ( C كمر را به طرف خارج خم كرده ) مهره هاي كمر به حالت حرف همزمان شانه خود را به طرف پايين نگه داشته و چانه خود را به سينه بچسباند. اين حالت ميتواند در حالت نشسته يا حالت خوابيده به يك طرف و روي پهلو انجام گيرد. سپس متخصص بيهوشي در قسمت مهره هاي كمر با دست نقاط مشخص را كه راهنما ھستند در بين مهره ها لمس و محل مورد نظر را مشخص مي نمايد.

در اين حالت تمام كارها به صورت استريل انجام گرفته و بيمار نبايد حركت كند و يا محيط را از حالت استريل و تميزي خارج نمايد. در اين زمان متخصص بيهوشي پس از پوشيدن دستكش محل را ضد عفوني نموده و با مقدار كمي داروي بي حسي پوست را بي حس نموده و سپس سوزن اپيدورال را وارد فضاي اپيدورال مي نمايد و پس از قرار گرفتن در محل مورد نظر، لوله كوچك يا كاتتر را وارد سوزن كرده و در محل قرار مي دهد.
سپس سوزن اپيدورال خارج و دارو از راه لوله در محل تزريق میگردد. ( ھنگام تزريق گاهي احساس خنكي در كمر ايجاد ميشود.) در ۱۰-۱۵ دقيقه پس از تزريق بيمار احساس ميكند كه دردھاي زايمان كاهش يافته و از شدت كاسته مي شود تا حدي كه ممكن است اصلاً احساس درد ننمايد.

کافه پزشکی توصیه می کند :  نکات بیهوشی در سالمندان | کافه پزشکی

زمان شروع اپيدورال :

بعضي معتقدند كه بهترين زمان شروع اپيدورال از همان ابتداي شروع درد های زايمان ناشي از انقباض ميباشد و بعضي معتقدند كه زماني اپيدورال بايد شروع گردد كه دردهاي زايمان به حالت پايدار رسيده و زايمان محرز گرديده باشد. عقيده ديگر اين است كه بهترين زمان هنگامي است كه دهانه رحم بيشتر از ۵ سانتيمتر باز گرديده باشد.

فوائد روش اپيدورال:

اين روش موجب ايجاد بي دردي يا كاهش درد در حين زايمان بدون اثر بر هوشياري مادر مي گردد. اين روش موجب ميگردد كه مادر كه در حين زايمان مضطرب است بتواند به صورت آرام و راحت دردهاي زايمان را پشت سر گذارد. اين روش همچنين موجب مي گردد بعضي از زايمانها كه به علت اضطراب طولاني ميگردد، تسريع شود. اضطراب مادر موجب آزاد شدن هورمونھاي استرس به نام اپي نفرين و نوراپي نفرين مي گردد كه اين هورمونها موجب كاهش انقباض رحم و افزايش طول زمان زايمان مي گردد. “چون اين روش ميزان استرس و اضطراب را كاهش ميدهد، منجر به كاهش فشار خون ميگردد لذا روش بسيار مطلوبي بوده و براي بيماراني كه دچار فشار خون حين حاملگي گرديده اند، مناسب ميباشد”.
بعضي از مطالعات نشان داده كه كاهش درد زايمان سبب اكسيژن رساني بيشتر به كودك مي گردد. همچنين داشتن كاتتر اپيدورال موجب میشود كه در صورت نياز فوري به سزارين احتياجي به بيهوشي عمومي نبوده و از طريق همين اپيدورال ناحيه تحتاني بدن و محل عمل سزارين بي حس و بيمار به راحتي تحت عمل سزارين قرار گيرد.

آيا منعي براي استفاده از روش اپيدورال وجود دارد ؟

موارد منع مصرف اين روش شامل موارد ذيل ميباشد:

۱) وجود اختلالات خونريزي دهنده يا مصرف داروهاي ضد انعقاد خون
۲) وجود عفونت در محل ورود سوزن اپيدورال.
۳) كم بودن مقدار پلاكت خون.
۴) عدم تمايل بيمار

آيا اپيدورال عارضه هايی دارد ؟

متخصص بيهوشي توجه خاصي مينمايد تا عارضه هاي براي بيمار ايجاد نشود و عوارض اپيدورال بسيار نادر است و بعضي عوارض ممكن است مربوط به شرايط ويژه بيمار باشد. به ھمين لحاظ بيمار قبل از شروع به اپيدورال بايد مشكلات خود را با متخصص يبهوشي در ميان بگذارد.

عوارض اپيدورال با توجه به كم و نادر بودن آن شامل موارد زير است : 

# عوارض مربوط به مادر :

۱٫ لرز: لرز در حين اپيدورال ممكن است رخ دھد و يك عارضه شايع میباشد كه با گرم نگه داشتن بيمار اين مسئله حل میشود.
۲٫ كاهش فشار خون: اين عارضه با گرفتن مقدار كافي سرم و كنترل دقيق فشار خون كنترل ميگردد.
۳٫ مختصر خارش در حين زايمان: علت آن مصرف بعضي مواد مخدر در اپيدورال مي باشد. در صورت شديد بودن خارش متخصص بيهوشي ميتواند آن را درمان نمايد. (بيشتر خانمها داراي موارد مختصر خارش ھستند.)
۴٫ واكنش به مواد بي حسي: واكنش نسبت به مواد بي حسي بسيار نادر ولي خطرناك است. لذا در صورت وجود سابقه هرگونه حساسيت به مواد بي حسي مثلاً در موارد دندانپزشكي بايد قبل از اپيدورال آن را به اطلاع متخصص بيهوشي رسانيد.
۵٫ تزريق ماده بي حسي به داخل رگ: چون در حين حاملگي رگهاي خانم باردار ماتھب است اين خطر وجود دارد كه كاتتر در فضاي اپيدورال وارد رگ گردد و مواد بي حسي كه تزريق ميگردد به جاي ورود به فضاي اپيدورال وارد رگ شود. براي جلوگيري قبل از هربار تزريق متخصص بيهوشي يك دوز كم دارو را به صورت آزمايشي تزريق مينمايد و از ايجاد شدن هرگونه سرگيجه يا بي حسي در ناحيه گوش و يا اطراف لب يا افزايش ضربان قلب سؤال ميكند كه در صورت وجود اين عوارض احتمال وجود كاتتر در رگ بالا ميرود.
۶٫ وجود درد زايمان علي رغم اپيدورال: در اين صورت احتمال جابه جايي كاتتر وجود دارد و بايستي متخصص بيهوشي آن را پيگيري و شرايط بي دردي كافي براي بيمار ايجاد نمايد.
۷٫ ايجاد بي حسي در پاها: يك احساس گذراي تحريك عصبي در پاها مانند يك شوك الكتريكي در حين گذاشتن كاتتر رخ ميدھد كه علت آن تحريك اعصابي است كه در ناحيه اپيدورال وجود دارند. علي رغم اين حس ايجاد هرگونه آسيبي به عصب بسيار نادر است.
۸٫ درد كمر: احتمال وجود درد محدودي در كمر ناشي از ورود سوزن به آن به مدت يك روز وجود دارد. از طرفي ممكن است درد وسيعي در ناحيه پشت ايجاد شود كه معمولاً اين احساس درد با اپيدورال رابط هاي ندارد. مطالعات نشان مي دھد مادراني كه به طور طبيعي زايمان ميكنند تا چند روز درد كمر دارند كه به علت شرايط حاملگي و زايمان ميباشد.
۹٫ سردرد: سر درد در اپيدورال بسيار كم و كمتر از يك درصد مي باشد كه علت آن سوراخ شدن غلاف دور نخاع و خروج مايع مغزي نخاعي است. اين سر درد معمولاً ۲۴ ساعت بعد از اپيدورال ايجاد ميشود و ھنگام ايستادن شديد شده و در حالت خوابيده كاهش مي يابد. گاهي چند روز طول مي كشد و كارهاي ساده اي مانند دراز كشيدن، مصرف مايعات و داروي ضد درد موجب بهبود آن مي گردد. در صورت سر درد پايدار و يا همراه با استفراغ، حساسيت به نور، شنيدن صدا در گوش احتياج به درمان هاي بيشتري وجود دارد.                                                                                                                                              ۱۰٫ تهوع واستفراغ: در مواقعي ايجاد ميشود كه سطح بي حسي بالا رفته و فشار خون كاهش يافته است. در اين موارد با گذشت زمان و اصلاح فشار خون، تهوع و استفراغ ھم درمان مي شود
۱۱ . تنگي نفس: به علت بي حسي در ناحيه فوقاني شكم روي مي دھد و چون بيمار احساس بي حسي در قفسه سينه مينمايد آن را با تنگي نفس اشتباه ميگيرد. اين احساس گذرا است و با اطمينان دادن به بيمار بهتر مي شود.

# عوارض مربوط به نوزادان :

ضربان قلب جنين: در ۳۰ % موارد ۱۰ تا ۱۵ دقيقه بعد از تزريق ماده بي حسي يا مخدر در كاتتر، ضربان قلب ھمراه يا بدون تغيير شكل كاهش مي يابد. اين تغيير گذرا است و ۳تا ۴ دقيقه طول ميكشد، ولي بايد ضربان قلب هنگام اپيدورال تحت كنترل باشد.
وضعيت عصبي و رفتاري جنين: امروزه با روشهاي جديد اپيدورال با كاتتر دوز مواد بي حس كننده و مواد مخدر به حداقل مقدار لازم رسيده است. وضعيت عصبي و رفتاري جنين خوب گزارش گرديده و حتي در مواردي موجب بهبود آن مي گردد. از جمله اين موارد استفاده از اپيدورال در خانم هايي مي باشد كه دچار حاملگي (پره اكلامپسي) يا ورم منتشر مي باشند.

کافه پزشکی توصیه می کند :  هفته سی ام بارداری | کافه پزشکی

۳٫ روش اسپاينال : در اين روش مطابق آنچه قبلاً توضيح داده شد، سوزن وارد غلاف مي گردد و در درون مايع نخاعي قرار می گيرد. اين روش در حالت نشسته يا خوابيده به يك طرف قابل انجام است. روش انجام آن و وضعيت قرار گرفتن مانند روش اپيدورال مي باشد. اما در اين روش نسبت به روش اپيدورال مقدار بسيار كمتري ماده بي حسي يا مخدر در مايع نخاعي تزريق ميگردد و شروع و سرعت اثر آن هم سريع تر از روش اپيدورال بوده و از سوزن باريكتري استفاده مي گردد. اين روش بيشتر براي سزارين استفاده ميگردد. البته از اين روش همراه روش پودندال در مراحل آخر زايمان كه جنين در حال خارج شدن از كانال زايمان ميباشد به خصوص در مواقع استفاده از فورسپس يا واكيوم جهت خروج نوزاد براي بي دردي و شلي كانال استفاده مي شود. عوارض آن مانند روش اپيدورال است با اين تفاوت كه احتمال سر درد، كاهش فشار خون و ضربان قلب در اين روش شايعتر مي باشد.

روش بيهوشي عمومي جهت زايمان : در روش بيهوشي عمومي مانند انچه توضيح داده شد بيمار خواب الود شده يا سطح هوشياري او كاهش مي يابد و نيز دردي حس نميكند. اين روش جھت زايمان طبيعي ارزش ندارد، زيرا در زمان زايمان طبيعي مواد هضم شده در معده مادر باقي مانده و به دليل كاهش سطح هوشياري، احتمال برگشت اين مواد به دھان و سپس ورود آن به ريه و ايجاد تخريب وسيع وجود دارد و تخريب وسيع در ريه بالا مي رود. از طرفي در اين روش، چون مقدار داروھاي مصرف شده جھت بيهوش نمودن بيمار زياد مي باشد مقداري دارو به صورت ناخواسته وارد خون جنين شده و موجب كاهش رفلكسهاي جنيني بعد از تولد مي گردد. لذا اين روش بيشتر در موارد سزارين به كار ميرود.

 

۵٫ ساير روشهاي كاهش درد در حين زايمان طبيعي :

الف) روش (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation (TENS  : اين روش غير تهاجمي و بدون ضرر جھت كاهش درد است. در اين مورد از جريان مداوم الكتريسته جھت كاهش درد استفاده ميشود. دستگاه توسط الكترودي كه به پوست ناحيه كمر و پهلو ميچسبد به بيمار متصل می شود. اين دستگاه همچنين باعث آزاد شدن هورمونهايي در بدن به نام آندروفين ميگردد كه كار آنھا كاهش درد مي باشد.

ب) استفاده از استنشاق مخلوط ۵۰ % گازھاي نيتروكس اكسيد و اكسيژن به نام  Entonox : Entonox مخلوط گاز اكسيژن و گاز تسكين دهنده درد به نام نيتروس اكسيد است. در اين روش بيمار، گاز بيهوشي را جلوي دهان گرفته و توسط شاسي مخصوصي موجب آزاد شدن گاز و استنشاق آن در مواقعي كه احساس درد مي نمايد، مي گردد. از اين روش در مرحله دوم زايمان كه دردهاي زايمان خيلي شديد ميباشد، جهت تسكين درد استفاده ميگردد. اين گاز موجب ايجاد حالت تسكين درد ، شل شدگي و كمي احساس گيجي مي گردد ولي  ضرري براي مادر يا جنين ندارد و اثر آن بلافاصله پس از قطع و استنشاق هواي معمولي از بين میرود. از عوارض آن ھمچنين مي توان ايجاد حالت تهوع و استفراغ را نام برد.

کافه پزشکی توصیه می کند :  علل تهوع و استفراغ و پیشگیری از آن | کافه پزشکی

ج) استفاده از روش سايكولوژيك يا رواني: روشھاي سايكولوژيك جهت كمك به كاهش درد مادران در حين زايمان به كار مي روند كه شامل روشهاي هيپنوتيزم و
پيش روانی است.

بيهوشي جھت سزارين :

در مواقعي كه زايمان طبيعي به خوبي پيشرفت نكند يا جنين دچار مشكل گردد يا به علل خاص مربوط به جنين يا مادر زايمان طبيعي به صلاح نباشد از روش سزارين استفاده مي گردد. براي بيهوشي در سزارين از دو روش استفاده مي شود:

۱٫ بيهوشي عمومي
۲٫ بيهوشي ناحيه اي

رژيونال آنستزي كه شامل اپيدورال و اسپاينال ميشود. امروزه در بسياري از نقاط دنيا بيشترين روش بيهوشي مورد استفاده در سزارين ميباشد. اين روش موجب مي شود كه مادر در اتاق عمل هوشيار باشد و هنگام تولد كودك خود را مشاھده نمايد كه اين يكي از لذت بخش ترين لحظات براي مادران است. روش انجام اپيدورال و يا اسپاينال در سزارين و عوارض آن عيناً مشابه زايمان طبيعي ميباشد كه پيش از اين توضيح داده شد. بعد از خروج جنين ميتوان از داروهاي آرام بخش براي ايجاد خواب استفاده نمود.

 

منبع : اختصاصی کافه پزشکی

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 × چهار =