• آ
  • ا
  • ب
  • پ
  • ت
  • چ
  • ر
  • ز
  • ژ
  • د
  • ط
  • ف
  • ق
  • گ
  • ک
  • م
  • هـ
  • ع
  • ل
  • غ

مصرف دارو در بارداری

مصرف دارو در دوران بارداری ؛ گروه A تا X و داروهای مناسب آنها | کافه پزشکی

یکی از مقولات مهم دوران بارداری استفاده از داروها در این دوران و تاثیرات آن بر جنین می باشد . هر چند در اغلب موارد پزشک در صورت اطلاع از بارداری در تجویز دارو دقت کافی دارد اما دانستن یکسری اطلاعات برای همه خانم های باردار و کسانی که قصد بارداری دارند میتواند مفید باشد . هر عاملی که طی دوره تکامل رویانی و جنینی موجب تغییر دائمی در شکل یا کارکرد بخش های مختلف بدن جنین شود تراتوژن یا آسیب زا و به عبارتی خطرناک نامیده می شود . این کلمه ریشه یونانی دارد و به معنی هیولاست . همراه کافه پزشکی باشید

تراتوژن هایی که تاکنون شناخته شده اند شامل مواد شیمیایی ، ویروسها ، عوامل محیطی ، فاکتورھای فیزیکی و داروهاست . داروهایی که به طور شایع در بارداری استفاده می شوند شامل ضد استفراغ ها ، آنتی اسیدها ، ضد دردها ، آنتی بیوتیکها ، داروهای کاهنده فشار خون ، آرام بخشها ، خواب آورها و داروهای مدر ( ادرارآور ) هستند . برای اینکه ماده ای را تراتوژن یا آسیب زا بدانیم باید اول این که دارو قابلیت عبور از جفت را داشته باشد و دیگر این که باید به اندازه کافی از جفت عبور کند تا بتواند روی تکامل جنین اثر بگذارد.

حال این سوال مطرح میشود که وقتی میگوییم دارویی برای حاملگی و جنین مضر است آیا در تمام طول بارداری باید ازمصرف این دارو اجتناب کرد ؟
برای پاسخ به این سوال بهتر است ابتدا به این نکته اشاره کنیم که دوران بارداری شامل سه مرحله است :

  • دوره قبل از لانه گزینی : دو هفته بعد از لقاح
  • دوره رویانی : هفته ٢ تا ٨ بارداری
  • دوره جنینی : هفته ٩ تا پایان بارداری


دوره قبل از لانه گزینی به نام دوره همه یا هیچ خوانده می شود . یعنی در این دوره اگر دارویی تراتوژن مصرف شود یا سبب مرگ جنین می شود یا اگر چنین پیامدی نداشته باشد جنین زنده خواھد ماند و دچار ناهنجاری دیگری نمی شود . بعبارت دیگر یا جنین می میرد و یا زنده و سالم می ماند . پس اگر بعد از مصرف دارویی تراتوژن فرد متوجه بارداری شود در صورتی که جنین سقط نشود جای نگرانی دیگری نیست .

در طی ٨ هفته اول شکل گیری و تکامل اعضای جنینی انجام می گیرد بنابراین بحرانی ترین دوره از نظر ایجاد ناهنجای ساختمانی است . مثلا قسمت عمده تکامل قلب در ۳٫۵ تا ۶ هفتگی است و در ٨ هفتگی به طور کامل شکل گرفته ، داروهایی که باعث ناهنجاری قلبی می شوند ، تنھا در صورتی اثر گذار خواهند بود که طی این مدت مصرف شوند و چنانچه بعد از این دوره مصرف شوند تاثیر مخربی نخواهد داشت . 

داروھا برحسب خطر آنها در بارداری براساس تقسیم بندی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA ) به ۵ دسته تقسیم می شود :

١. گروه A : داروهایی که در این دسته قرار می گیرد مطالعات شاهد دار بی خطربودن آنھا را در بارداری به اثبات رسانده اند و تحقیقات انجام شده روی زنان باردار خطری را برای جنین آنها به اثبات نرسانده است . برخی ویتامینها مانند اسید فولیک در این دسته قرار می گیرند.

٢. گروه Bدر این دسته داروهایی قرار دارند که شواهدی در مورد خطرناک بودن آنها درانسان وجود ندارد . حتی اگر این داروها روی حیوانات خطری را نشان داده باشند روی انسان خطری وجود ندارد . آنتی بیوتیکهایی مانند پنی سیلین ، آموکسی سیلین، سفیکسیم و سفالکسین در این دسته قرار می گیرند .

٣. گروه Cدر مورد داروهای این دسته ، نمی توان امکان بی خطری را کاملا رد کرد مطالعات انسانی روی این داروها انجام نشده است و مطالعات حیوانی ھم یا انجام نشده است یا اگر انجام شده است ، خطری را نشان داده است . در مورد این داروها باید فواید را در برابر مضرات سنجید و بعد آنھا را برای خانمهای باردار تجویز نمود.

۴. گروه D : این گروه شامل داروهایی است که شواھدی از بروز خطر به دنبال مصرف آن در انسان گزارش شده است . داده ھای به دست آمده از پژوھشها پس از به بازار آمدن این داروها بروز خطراتی را در جنین نشان داده است. در عین حال در شرایط خاصی منافع استفاده از این داروھا به مضرات آن غلبه می کند و اگر بیماری خطرناک باشد و داروی کم خطرتری وجود نداشته باشد بهتر است این داروها مورد استفاده قرار گیرند.

۵. گروه X : این داروها در بارداری به طور کلی منع مصرف دارند و مطالعات انجام شده روی انسان و حیوان نشان دهنده بروز خطرات جدی است .

دسته مهمی از داروها كه در اين ايام مصرف مي شوند آنتي بیوتیك ها هستند ، اين كه انواع مختلفي ازآنتي بیوتیك ها مي توانند طي زمان ھاي مختلف بارداري ، جنین را دچار عوارض خفیف و يا شديد كند ، امري اجتناب ناپذير است ولي در بسیاري از موارد ، براي درمان عفونت ها ، چاره اي جز تجويز آنتي بیوتیك به زن باردارنیست .تحقیقات نشان مي دهد عفونت هاي لثه و دندان در زنان باردار ، باعث بروز زايمان زودرس ، پارگي زودرس كیسه آب و عوارض خطیر ديگري براي جنین و نوزاد مي شود در صورتي كه مي توان عفونت لثه را با دوره كوتاهي از آنتي بیوتیك درمان كرد. بنابر اين، اصرار عدم مصرف دارو در اين ايام ، امري بیهوده تلقي مي شود. همچنین برخي از آنتي بیوتیك ها همانند تتراساکلین می تواند جوانه هاي دندان جنین را تیره كند پس بهتر است تا آن جاكه ممكن است از تجويز اين دارو خودداري شود.

 

در ادامه توضیحاتی در رابطه با چند گروه دارویی مهم آمده که اطلاع از آنھا برای کلیه زنان باردار مفید میباشد : 

مشتقات پنی سیلین (آموکسی سیلین و آمپی سیلین ) : در دوران بارداری بی خطر هستند . مصرف پنی سیلین ها در دوران شیردهی نیز مشکلی ایجاد نمی کند.

سفالوسپورینها : این داروها در بارداری بدون خطر هستند.

مترونیدازول : مصرف مترونیدازول سبب اختلالات جنین نمی شود ولی برخی اعتقاد دارند که بھتر است از مترونیدازول بعد از سه ماهه اول بارداری استفاده شود مترونیدازول در شیردهی نیز بدون خطر است ، البته توصیه می شود که بدنبال تجویز دوز ٢ گرمی دارو ، شیردھی برای ۱۲-۲۴ ساعت قطع شود.

آمینوگلیکوزیدها : تجویز این داروها به مادر با افزایش خطر آسیب رسانی به گوش در جنین همراه است بنابراین بهتر است فقط در عفونتهای گرم منفی شدید از آن استفاده شود.آمینوگلیکوزیدها در دوران شیردهی منع مصرف ندارند.

کوتریموکسازول : تماس با این دارو در سه ماهه اول بارداری مختصری بر خطر ایجاد نقایص هنگام تولد به ویژه نقایص قلبی عروقی می افزاید . برخی مطالعات بر افزایش خطرابتلا جنین به نقایص لوله عصبی نیز خبر داده اند . بهتر است این دارو در سه ماهه اول بارداری استفاده نشود . در نوزادان این دارو می تواند باعث افزایش هیپربیلی روبینمی(زردی) شود. بنابراین بهتر است نزدیک به زمان وضع حمل استفاده نشود.در دوران شیردهی این دارو مشکلی ایجاد نمی کند.

اریترومایسین وآزیترومایسین : به عنوان جایگزین پنی سیلین ها استفاده می شوند . مصرف این داروها در شیردهی نیز بلامانع است .

تتراسیکلینھا : این داروها میتوانند سبب رنگی شدن دندان و اختلالات اسکلتی شوند . در مورداستفاده ازاین داروها در بارداری باید خطرات و فواید در برابر ھم سنجیده شود .( سیاه زخم از جمله مواردی است که در آن فایده مصرف داکسی سیلین برعوارض آن برتری دارد).

آنتی ھیستامینها : بیشترآنتی هیستامینها در دوران حاملگی بدون خطر هستند ، ازجمله آنتی ھیستامینهای بی خطر دردوران حاملگی می توان به کلرفنیرامین ، کلماستین ودیفن هیدرامین اشاره کرد.

داروهای ضد سرفه : این داروها نظیر کدئین و دکسترومتورفان در حاملگی بی خطر هستند.

داروهای ضد آسم : آسم شایعترین بیماری تنفسی مزمن در دوران حاملگی است که می تواند سبب زایمان زودرس – کاهش وزن نوزاد … شود. تمامی بیماران باید سالانه واکسن آنفولانزا دریافت کنند.

داروهای ضد ریفلاکس: آنتی اسیدها خط اول درمان و بدون خطر هستند و نیز میتوان از داروهایی نظیر متوکلوپرامید استفاده کرد

مسکن ها : آسپیرین براحتی از جفت عبور می کند دوز بالای آسپیرین میتواند سبب جدا شدن زودرس جفت شود . بهتر است از آسپیرین در دوران شیردهی نیز استفاده نشود.

استامینوفن : در دوزھای معمول در دوران حاملگی و شیردهی بی خطر است. این دارو مسکن انتخابی برای انواع دردها است.

ویتامین ها و املاح : اسیدفولیک از وقوع نقایص لوله عصبی می کاھد و ممکن است سبب کاهش اختلالات دستگاه قلبی عروقی و ادراری نیز شود. مصرف آهن ، هماتوکریت خون در زمان زایمان و ۶ هفته بعد از آنرا بالاتر می برد.
بر اساس برخی مطالعات مصرف کلسیم در دوران بارداری سبب کاهش میزان بروز فشارخون بارداری و پره اکلامپسی می شود. 

آشنایي با دسته دارویی برخي از داروهاي رايج :

B استامینوفن
C استامینوفن کدئین
B آموکسی سیلین
C قرص سرماخوردگی بزرگسالان
D آ اس آ
C کلسیم دی
B سفیکسیم
B سفتریاکسون
D کلیدینیوم سی

B کوآموکسی کلاو
C کوتریموکسازول
C اکسپکتورانت
B دیفن هیدرامین
B ایندومتاسین
C دکسترومتورفان
B دیکلوفناک
A اسید فولیک

 

منبع : بایدها و نباید های مصرف دارو در دوران بارداری – زهرا همتی

تنظیم اختصاصی کافه پزشکی

نظر دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد

14 − سه =

logo-samandehi