• آ
  • ا
  • ب
  • پ
  • ت
  • چ
  • ر
  • ز
  • ژ
  • د
  • ط
  • ف
  • ق
  • گ
  • ک
  • م
  • هـ
  • ع
  • ل
  • غ

حجامت

حجامت چگونه تاثیر خود را در بدن ما می گذارد ؟ | کافه پزشکی

سازمان بهداشت جهانی از حدود ۳۰ سال پیش به منظور جامعه عمل پوشاندن به شعار خود بهداشت برای همه و با توجه به عدم دسترسی بسیاری از افراد به خدمات اولیه بهداشتی-درمانی که در برخی کشورها تا ۸۰ % جمعیت را شامل می شود و همچنین عدم رضایت از درمان های طب مدرن و عوارض جانبی فراوان داروهای شیمیایی، توسعه طب سنتی را نیز مورد توجه قرار داده است. حجامت یکی از روش های درمانی طب سنتی، جهت برقراری تعادل در بافت ها و سلول های انسان است . این روش درمانی عبارت است از ایجاد بادکش و تورم ثابت در نقطه ای از بدن به مدت چند دقیقه و سپس ایجاد چند خراش سطحی در روی پوست به شکل پراکنده به نحوی که تمامی محیط بادکش شده را بپوشاند و در نهایت بادکش مجدد همان نقطه (دو تا پنج مرحله متوالی که هر مرحله ۳ الی ۵ دقیقه طول می کشد)

همراه کافه پزشکی باشید

مکانیسم تاثیرگذاری حجامت

مکانیسم تاثیرگذاری حجامت را می توان با توجه به تئوری Taibah که توسط El Sayed و همکاران در سال ۲۰۱۳ ارائه شد، توجیه نمود . طبق این تئوری، حجامت یک روش درمانی سنتی با هدف تصفیه و پالایش خون، لنف و مایع بین سلولی از مواد آسیب رسان ( Causative Pathological Substance; CPS )می باشد ؛ بنابراین کاملا با اهدای خون ( که حجمی از خون کامل از بدن خارج می شود ) متفاوت خواهد بود. مواد آسیب رسان، ترکیباتی همچون اتوآنتی بادی ها، کمپلکس های ایمنی، سطح بالای ذرات ویروسی در خون ( که اندازه ای در حدود نانو دارند) ، آنتی ژن های ویروسی، واسطه های التهابی، باکتریمی، توکسمی، سطح بالای کلسترول، LDL ، اکسیدان ها و … بوده که عوارض و بیماری ها ی متعددی را بوجود می آورند

حجامت انواع مختلفی داشته که رایج ترین آن حجامت عام یا نافع می باشد. این نوع حجامت، بین دو کتف و بر روی مهره های پشتی T3 و T5 و طی سه مرحله بادکش اولیه، خراش پوستی و بادکش ثانویه اجرا می گردد . از آنجا که با انجام حجامت، عمدتا گردش خون مویرگی تحت تاثیر قرار گرفته، جهت ارزیابی مکانیسم تاثیرگذاری حجامت، بررسی این سیستم ضروری است.

هر مویرگ از یک انتهای سرخرگی و یک انتهای سیاهرگی تشکیل شده است. در انتهای سرخرگی مویرگ، فشار تراوشی خون بیشتر از فشار تراوشی مایع میان سلولی است ( چون فشار تراوشی خون برابر فشار سیستولی است که علیرغم سرکوب شدن توسط دریچه ابتدای مویرگ کماکان خیلی بالاست ). غلظت پلاسمای خون نیز بسیار کمتر از غلظت پلاسمای مایع میانبافتی است در نتیجه این شیب غلظت است که سبب انتقال پلاسمای خون به مایع میان سلولی می شود. جالب اینجاست که دقیقاً عکس این واکنش در انتهای سیاهرگی مویرگ صادق است؛ یعنی در انتهای مویرگ، غلظت پلاسمای خون از مایع میان سلولی بیشتر است. پس فشار اسمزی خون زیاد میشود و سبب انتقال پلاسما در جهت شیب غلظت به داخل مویرگ میشود. از سویی فشار تراوشی (سیستولی) خون نیز تا حد زیادی کاهش یافته است

بر اساس تئوری Taibah ، در طی بادکش اولیه بخاطر ویژگی viscoelastic ، پوست حالت گنبدی شکل (افزایش حجم) پیدا کرده و بنابراین طبق قانون بویل ، فشار در اپیدرم پوست (بین مویرگ های سینوزوئید و سطح پوست) کاهش می یابد. با این کاهش فشار، فیلتراسیون در انتهای سرخرگی مویرگ افزایش و جذب در انتهای سیاهرگی کاهش یافته که باعث افزایش دفع مواد آسیب رسان از بدن می شود.  بخاطر روزنه های مویرگ های سینوزوئیدی ( کمتر از nm ۱۰۰ ) اجزای کوچک تر راحت تر از بدن دفع می شوند و سلول های خونی که اندازه ای در حدود میکرون دارند نمی توانند از منافذ عبور کنند؛ بنابراین فیلتراسیون در این مرحله وابسته به فشار و اندازه ذرات خواهد بود. مواد فیلتره شده در طی بادکش اولیه شامل مایع بین سلولی، مایع فیلتره شده و مواد محلول، ذرات همولیز شده سلول های خونی و مواد آسیب رسان می باشد

حجامت

این بخش از تئوری Taibah با مطالعات زیادی همسو است؛ به عنوان نمونه در مطالعه Tagil و همکاران، سطح شاخص های استرس اکسیداتیو (مالون دی آلدهید، نیتریک اکساید، میلوپراکسیداز) در خون حجامت بیشتر از خون وریدی بود و یا در مطالعه دانیالی و همکاران، خونی که از موضع حجامت گرفته شده بود نسبت به خون وریدی دارای مقدار بیشتری اسید اوریک، کلسترول، تری گلیسرید و آهن بود؛ همچنین علیرغم تعداد بیشتر لنفوسیت ها در خون حجامت نسبت به خون وریدی در این مطالعه، توان پاسخ دهی آن در برابر مایتوژن از خون وریدی همزمان کمتر بود؛ درواقع خون حاصل از حجامت توان پاسخ دهی ایمونولوژیک کمتری نسبت به خون ورید داشت که حاکی از دفع لنفوسیت های فاقد عملکرد طبیعی و نرمال از طریق حجامت  بود

از طرفی گرفتگی و احتقان عروق (مرحله اعمال فشار مکش در حجامت) باعث کاهش لحظه ای جریان خون پوست و به تبع آن ترشح مواد شیمیایی گشادکننده عروق( vasodilator ) می گردد. به محض رفع احتقان عروق، جریان خون پوست به شدت افزایش یافته و hyperemia اتفاق می افتد. به عنوان نمونه در مطالعه Tikhonova و همکاران با استفاده از Doppler flowmetry میزان پرفیوژن خون پوست پس از رفع احتقان، افزایش چهار برابری نشان داد و از ml/min 250 به ml/min 1000 رسید ( یعنی در مدت ۱۰ دقیقه، ۱۰ لیتر خون از پوست عبور کرد). این افزایش پرفیوژن، باعث افزایش فوق العاده فیلتراسیون و پالایش مناسب خون از مواد آسیب رسان می گردد. در مطالعه حکمت پو و همکاران انجام حجامت با اشباع اکسیژن سرخرگی در افراد سیگاری همراه بود و منجر به بهبود وضعیت تنفسی و نشاط آنان گردید

خراش سطحی پوست (لایه اپیدرم)، باعث تحریک تولید β -اندورفین ها، سایتوکاین های تحریک کننده ایمنی، هورمون های فوق کلیه و نیتریک اکساید می گردد که هریک اثرات درمانی فراوانی داشته و در کنترل بسیاری از عملکردهای – فیزیولوژیک بدن شرکت دارند. به عنوان نمونه نیتریک اکساید جریان لنفاوی و مویرگی را بهبود بخشیده و باعث افزایش جریان خون در موضع می گردد و بدین ترتیب در بهبود زخم نقش مهم و کلیدی ایفا می کند. نیتریک اکساید به علاوه به عنوان یک ترکیب ضد سرطان (antineoplastic) شناخته شده و در دفاع بر علیه سلول های سرطانی، تنظیم فعالیت سیستم ایمنی، فاگوسیتوز سلول های بیگانه، گشادی عروق، جلوگیری از تشکیل و انتشار لخته های خونی، تصلب شرائین، فعالیت آنتی اکسیدانی و دفاع ضد میکروبی نقش دارد 

حجامت

به نظر می رسد با توجه به سنتز نیتریک اکساید و خاصیت vasodilation آن و همچنین پدیده reactive hyperemia تحت تاثیر احتقان ایجاد شده طی بادکش اولیه، جریان خون در موضع حجامت به شدت افزایش یافته و بدین ترتیب تصفیه و پالایش خون تقویت می گردد و با بادکش ثانویه و اعمال فشار خارجی علاوه بر جمع آوری مواد فیلتره شده، مواد آسیب رسان بسیار بیشتری از خون دفع می گردد 

حجامت

مطالعات متعددی نقش تنظیمی و تقویت کنندگی حجامت را بر سیستم ایمنی گزارش کرده اند؛ به عنوان نمونه در مطالعه Sahbaa و همکاران که در رابطه با تاثیر حجامت بر بیماران مبتلا به روماتوئید آرتریت بود، حجامت باعث کاهش معنی دار سطح CRP ، ESR و RF در بیماران گردید که با تئوری Taibah قابل توجیه است. همچنین میزان WBC ، T-cell و سلول های NK افزایش یافت که جز در مورد سلول های T در بقیه موارد معنی دار بود که این نشان از نقش تنظیمی حجامت بر عملکرد سلولی سیستم ایمنی بوده که می تواند باعث بهبودی بیماری های متفاوتی می گردد. در همین مطالعه سطح گیرنده های sIL-2 ( که با پیشرفت بیماری و کاهش پاسخ به درمان در ارتباط است ) با انجام حجامت بطور معنی داری کاهش یافت.همچنین حجامت با بهبود وضعیت بالینی بیمار همراه بود و باعث کاهش تعداد مفاصل حساس به تماس و مفاصل متورم گردید

در مطالعه شریفی و همکاران نیز که در رابطه با تاثیر حجامت بر بیماران مبتلا به کهیر مزمن بود، حجامت باعث کاهش CRP و افزایش ESR گردید ( فاز مزمن کهیر معمولا همراه با افزایش CRP و کاهش ESR است ) . همچنین در مطالعه El-Domyati و همکاران، حجامت باعث بهبود بیماران مبتلا به کهیر آیدیوپاتیک مزمن گردید. در این مطالعه سطح IgE و IL-2 بطور مشخصی کاهش یافت، در حالی که سطح C3 افزایش پیدا کرد که این نشان از تاثیر حجامت در تصحیح abnormality های سیستم ایمنی است . در مطالعه Zhang و همکاران حجامت باعث افزایش سلول ها و سایتوکاین های تحریکی از قبیل سلول های T یاور، نسبت سلول های Th/Tc ، IL-2 ، IFN-ƴ ، C3 ، C4 ، IgA ، IgG ، IgM و کاهش سلول های T سایتوتوکسیک و سایتوکاین های مهاری از قبیل IL-4 ، IL-10 ، IgE گردید . البته در مطالعه ظریف کار و همکاران در شیراز، انجام حجامت پس از تزریق واکسن هپاتیت B باعث کاهش تیتر HBs-Ab گردید که به نظر می رسد با تئوری Taibah  و حذف مواد آسیب رسان قابل توجیه باشد

همان طور که اشاره شد، آهن از دسته مواد آسیب رسان ( CPS ) بوده که مقدار بالای آن ( iron overload ) در بدن نقش اکسیدانی داشته و با کاهش ظرفیت آنتی اکسیدانی و سرکوب سیستم ایمنی، رشد سلول های سرطانی و ارگانیسم های عفونی را افزایش می دهد . به نظر می رسد حجامت با دفع آهن زیادی از بدن ( بویژه در آقایان ) نقش موثری در تقویت سیستم ایمنی و جلوگیری از ابتلا به سرطان ایفا می کند.

مجاورت منطقه حجامت عام ( فاصله بین دو کتف)  با غده تیموس و غدد لنفاوی مدیاستین این فرض را در ذهن متجلی می سازد که در اثر بادکش گذاری، جریان خون در این غدد شدت یافته، از طرفی فشار منفی ناشی از بادکش حجامت ترافیک لنفاوی را بهبود می بخشد و باعث تسریع و بهبود جریان لنفاوی بدن می شود. از آنجا که لنفوسیت های T می توانند به عنوان نقش فرعی به لنفوسیت های B در تولید آنتی بادی با میل پیوندی بالا کمک کنند، افزایش توزیع سلول های ایمنی همراه با افزایش کارکرد آنها احتمال برخورد با آنتی ژن ها و بروز پاسخ ایمنی مطلوب را امکان پذیر می سازد. سیستم ایمنی در سایه حجامت می تواند گنجینه های لنفوسیتی خود را به طور مداوم افزایش دهد تا در صورت بروز هرگونه عفونت عفونت سلول های ایمنی موجود در محل آناتومیک مختلف به طور سریع پاسخ دهند. از آنجا که به طور معمول سلول های B و T خاطره ایمنی در حالت نرمال غیرفعال هستند و متعاقب بروز التهاب و یا تحریک آنتی ژنیک فعال شده و با تولید آنتی بادی و سایتوکاین های گوناگون سیستم ایمنی را در حالت آماده باش قرار داده و بدن را برای یک واکنش سریع در پی بروز عفونت آماده می سازند، به نظر می رسد حجامت می تواند این روند را تا حدود زیادی تقویت نماید

یکی دیگر از اثرات شگفت انگیز حجامت، تقویت دارویی یا Pharmacological potentiation می باشد. حجامت با حذف مواد آسیب رسان از خون، لنف و مایع میان بافتی باعث پاسخ بهتر موضع به درمان و هم افزایی تاثیر داروها می گردد که به تبع آن باعث کاهش دوز داروی مصرفی، دفعات تزریق دارو و عوارض جانبی می گردد. به عنوان نمونه یکی از عوارض جانبی استفاده از متوتروکسات به عنوان درمان استاندارد در بیماران مبتلا به روماتوئید آرتریت، سرکوب ( suppression ) مغز استخوان، لکوپنی و ترومبوسیتوپنی است و به همین دلیل در بیماران گروه شاهد در مطالعه Sahbaa و همکاران که فقط داروی متوتروکسات را دریافت کرده بودند، درصد سلول های T و NK بطور معنی داری کاهش یافت اما در گروه آزمایش که علاوه بر متوتروکسات، حجامت نیز به عنوان یک درمان مکمل بر روی آن ها انجام شده بود، تعداد سلول های فوق الذکر با کمال تعجب افزایش یافت و یا در مطالعه طباطبایی و همکاران حجامت باعث کاهش میانگین شدت و دوره سردردهای میگرنی و دفعات تجویز داروگردید 

حجامت

منبع : ترجمه کافه پزشکی

 

نظر دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد

هفده − 10 =

logo-samandehi