تأثیر قهوه بر تخمک‌گذاری و باروری: ۷ نکته‌ای که باید بدانید
مطالب منتشرشده در کافه پزشکی صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارند و جایگزین تشخیص، معاینه یا درمان توسط پزشک نیستند.
برای خیلی از ما روز بدون یک فنجان قهوه شروع نمی‌شود. اما وقتی تصمیم می‌گیرید باردار شوید، این سؤال پیش می‌آید: آیا قهوه روی تخمک‌گذاری و باروری اثر می‌گذارد؟ و باید آن را کنار گذاشت؟
پاسخ دقیق‌تر از «بله» یا «خیر» است. شواهد درباره اثر مستقیم قهوه بر خود تخمک‌گذاری محدود و ناهمسوست، اما مصرف زیاد کافئین در بعضی مطالعات با کندتر شدن بارداری ارتباط داشته است. در این راهنما در هفت نکته می‌خوانید علم چه می‌گوید، چه مقداری معقول است و چه زمانی بهتر است با پزشک صحبت کنید.
پاسخ سریع
- مصرف متوسط (معمولاً حدود یک تا دو فنجان قهوه در روز) در بیشتر راهنماها برای زنان در حال تلاش برای بارداری قابل قبول است.
- مصرف زیاد کافئین در بعضی مطالعات با کاهش احتمال بارداری مرتبط بوده، اما شواهد قطعی نیست.
- قهوه به‌تنهایی دلیل معمول ناباروری نیست و عوامل دیگر معمولاً نقش بزرگ‌تری دارند.
- بعد از بارداری، مقدار توصیه‌شده معمولاً کمتر از حدود ۲۰۰ میلی‌گرم کافئین در روز است.
نکته ۱: تخمک‌گذاری، باروری و بارداری یکی نیستند
این سه مفهوم را اغلب با هم اشتباه می‌گیرند:
- تخمک‌گذاری: آزاد شدن تخمک از تخمدان در طول چرخه قاعدگی
- باروری: توانایی باردار شدن
- بارداری: وضعیت بعد از لقاح و لانه‌گزینی
بیشتر پژوهش‌های مربوط به قهوه روی باروری و زمان رسیدن به بارداری تمرکز دارند، نه فقط تخمک‌گذاری. به همین دلیل نمی‌توان از یک مطالعه درباره باروری نتیجه گرفت که قهوه حتماً تخمک‌گذاری را بر هم می‌زند.
نکته ۲: شواهد درباره اثر قهوه بر خود تخمک‌گذاری چیست؟
مطالعات در این زمینه نتایج یکسانی ندارند:
- بعضی بررسی‌ها نشان داده‌اند کافئین می‌تواند سطح بعضی هورمون‌ها مثل استروژن را کمی تغییر دهد. این تغییرات در گروه‌های مختلف متفاوت بوده است.
- در پژوهش‌های دیگر، ارتباط روشنی بین مصرف قهوه و بی‌نظمی تخمک‌گذاری دیده نشده است.
- بسیاری از مطالعات مشاهده‌ای‌اند و نمی‌توانند علت و معلول را ثابت کنند. کسانی که قهوه زیاد می‌خورند ممکن است کم‌خوابی، استرس یا سیگار هم داشته باشند.
نتیجه: شواهد قوی برای اینکه قهوه معمولی تخمک‌گذاری را مختل کند وجود ندارد، اما موضوع کاملاً بسته هم نیست.
نکته ۳: قهوه و زمان رسیدن به بارداری
بعضی پژوهش‌ها نشان داده‌اند مصرف بسیار زیاد کافئین (چند فنجان بزرگ در روز) ممکن است احتمال بارداری در هر چرخه را کمی کم کند یا زمان رسیدن به بارداری را طولانی‌تر کند. اما:
- مصرف متوسط در بیشتر مطالعات رابطه محکمی با کاهش باروری نشان نداده است.
- بخشی از نتایج ممکن است به عوامل دیگر مربوط باشد.
- هر فرد پاسخ متفاوتی به کافئین دارد.
اگر بیش از چند ماه (یا بعد از ۳۵ سالگی، بیش از حدود شش ماه) تلاش کرده‌اید و باردار نشده‌اید، به‌جای تمرکز فقط روی قهوه، با پزشک مشورت کنید.
نکته ۴: چه مقدار کافئین معقول است؟
مقدار کافئین در نوشیدنی‌ها تقریبی است و به نوع دم‌آوری و برند بستگی دارد:
| منبع کافئین | مقدار تقریبی کافئین |
|---|---|
| یک فنجان قهوه دم‌کرده | حدود ۸۰ تا ۱۰۰ میلی‌گرم |
| یک شات اسپرسو | حدود ۶۰ تا ۸۰ میلی‌گرم |
| قهوه فوری (یک فنجان) | حدود ۵۰ تا ۷۰ میلی‌گرم |
| یک لیوان چای | حدود ۳۰ تا ۵۰ میلی‌گرم |
| یک قوطی نوشابه کولا | حدود ۳۰ تا ۴۰ میلی‌گرم |
| نوشیدنی انرژی‌زا | بسیار متغیر، گاهی بیش از قهوه |
| شکلات تلخ (۳۰ گرم) | حدود ۱۰ تا ۲۵ میلی‌گرم |
راهنماهای رایج برای زنان باردار مقدار کمتر از حدود ۲۰۰ میلی‌گرم در روز را معقول می‌دانند. برای زنانی که در حال تلاش برای بارداری‌اند، بسیاری از متخصصان همین حدود را توصیه می‌کنند تا هم کافئین کنترل شود و هم هنگام بارداری تغییر ناگهانی لازم نباشد.
نکته ۵: بعد از بارداری چه تغییری می‌کند؟
در بارداری بدن کافئین را کندتر دفع می‌کند و کافئین از جفت عبور می‌کند. به همین دلیل مصرف زیاد در بارداری در بعضی مطالعات با افزایش خطر سقط یا وزن کم هنگام تولد مرتبط بوده است. این شواهد قطعی نیستند، اما احتیاط منطقی است.
نکات عملی:
- به محض اینکه از بارداری مطمئن شدید، مصرف کافئین را به حدود ۲۰۰ میلی‌گرم در روز یا کمتر برسانید.
- نوشیدنی‌های انرژی‌زا را حذف کنید.
- مقدار دقیق را با پزشک یا ماما در میان بگذارید.
نکته ۶: قهوه، PCOS و عوامل مخدوشگر
زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) اغلب تخمک‌گذاری نامنظم دارند و دلیل آن مشکل هورمونی و مقاومت به انسولین است، نه قهوه. اگر چرخه شما نامنظم است، قهوه را اول متهم نکنید.
عوامل زیر معمولاً نقش بزرگ‌تری در تخمک‌گذاری و باروری دارند:
- وزن: هم اضافه‌وزن و هم کم‌وزنی شدید
- استرس مزمن و کم‌خوابی
- سیگار و مصرف الکل
- بیماری‌های تیروئید و PCOS
- سن
- رژیم غذایی و فعالیت بدنی نامناسب
بنابراین حذف قهوه بدون توجه به بقیه عوامل، معمولاً مشکل را حل نمی‌کند.
نکته ۷: کافئین مخفی را فراموش نکنید
گاهی مجموع کافئین از چیزهایی می‌آید که به آن‌ها فکر نمی‌کنید:
- چای سیاه و چای سبز
- نوشابه‌های کولا و انرژی‌زا
- شکلات تلخ و کاکائو
- بعضی قرص‌های سردرد و سرماخوردگی
- محصولات قهوه‌ای طعم‌دار و بستنی قهوه
هنگام محاسبه، مجموع کافئین یک روز را در نظر بگیرید. قهوه بدون کافئین (دکف) هم مقدار کمی کافئین دارد، اما بسیار کمتر از قهوه معمولی است.
چطور مصرف کافئین را کم کنیم؟
- کم‌کم کاهش دهید. قطع ناگهانی می‌تواند سردرد و خستگی بیاورد.
- یک فنجان را با دکف جایگزین کنید. مثلاً فنجان عصر.
- از چای کم‌رنگ یا دمنوش‌های بی‌کافئین استفاده کنید. مثل بهارنارنج و بادرنجبویه، البته گیاهان دارویی را قبل از بارداری با پزشک چک کنید.
- قهوه را بعد از صبحانه بخورید تا معده تحریک نشود.
- خواب کافی داشته باشید تا کمتر به کافئین پناه ببرید.
- مصرف را پس از ظهر محدود کنید تا خواب شبانه خراب نشود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
- چرخه قاعدگی خیلی نامنظم یا قطع شده است.
- بعد از یک سال تلاش (یا شش ماه بالای ۳۵ سال) باردار نشده‌اید.
- علائم PCOS دارید (مثل رویش موی زائد، آکنه و نامنظمی چرخه).
- سابقه سقط مکرر دارید.
- نگرانی دارید که قهوه یا هر عامل دیگری روی باروری‌تان اثر بگذارد.
مراجعه زودتر نشانه نگرانی بیهوده نیست. بررسی علت نامنظمی چرخه معمولاً ساده و کم‌هزینه است.
نتیجه‌گیری
شواهد قوی‌ای وجود ندارد که قهوه معمولی تخمک‌گذاری را مختل کند، اما مصرف خیلی زیاد کافئین ممکن است در بعضی افراد زمان رسیدن به بارداری را طولانی‌تر کند. بیشتر راهنماها برای زنان در حال تلاش برای بارداری مصرف متوسط، یعنی حدود ۲۰۰ میلی‌گرم کافئین در روز، را معقول می‌دانند و بعد از بارداری هم همین حد را توصیه می‌کنند.
مهم‌تر از قهوه، عوامل دیگری مثل وزن، خواب، استرس، سیگار و بیماری‌هایی مثل PCOS هستند. اگر چرخه شما نامنظم است یا در زمان معمول باردار نشده‌اید، به‌جای حدس زدن، با پزشک مشورت کنید.
مقالات مرتبط
