همه چیز درباره فیبروم رحم؛ نشانه‌ها، انواع و درمان‌های موثر

فیبروم رحم یکی از مشکلات شایع زنان در سنین باروری است که ممکن است بدون هیچ علامتی وجود داشته باشد یا باعث خونریزی شدید قاعدگی، درد و فشار لگنی، تکرر ادرار و در برخی افراد مشکلات باروری شود. شنیدن کلمه «توده» معمولاً نگرانی درباره سرطان را ایجاد می‌کند، اما فیبروم‌ها در اغلب موارد توده‌هایی خوش‌خیم و غیرسرطانی هستند. اندازه و محل این توده‌ها در افراد مختلف بسیار متفاوت است و حتی شدت علائم همیشه با اندازه فیبروم ارتباط مستقیم ندارد. به همین دلیل، درمان فیبروم رحم برای همه افراد یکسان نیست.

برخی بیماران فقط به پیگیری نیاز دارند، در حالی که برای برخی دیگر دارو، روش‌های کم‌تهاجمی یا جراحی پیشنهاد می‌شود. در ادامه با انواع فیبروم، علائم، روش تشخیص و گزینه‌های درمان آن آشنا می‌شویم.

فیبروم رحم چیست؟

فیبروم رحم که با نام‌های میوم رحم یا لیومیوم رحمی نیز شناخته می‌شود، نوعی رشد غیرسرطانی است که از سلول‌های عضلانی و بافت‌های موجود در دیواره رحم شکل می‌گیرد.

یک فرد ممکن است تنها یک فیبروم داشته باشد یا چندین فیبروم با اندازه‌های متفاوت به‌طور هم‌زمان در رحم او ایجاد شود. این توده‌ها می‌توانند در طول زمان بزرگ‌تر شوند، کوچک شوند یا تقریباً بدون تغییر باقی بمانند.

فیبروم‌ها عمدتاً در سال‌های باروری مشاهده می‌شوند و در بسیاری از افراد پس از یائسگی، هم‌زمان با کاهش سطح هورمون‌های تولیدمثلی، کوچک‌تر می‌شوند.

آیا فیبروم رحم سرطان است؟

یکی از اولین نگرانی‌های افراد پس از تشخیص فیبروم این است که آیا این توده سرطانی است یا ممکن است در آینده تبدیل به سرطان شود.

در اغلب موارد پاسخ خیر است. فیبروم‌های رحمی توده‌های خوش‌خیم هستند و تقریباً هیچ‌گاه به سرطان تبدیل نمی‌شوند. همچنین وجود فیبروم به‌خودی‌خود به معنای افزایش خطر ابتلا به سایر سرطان‌های رحم نیست.

با این حال، توده‌های رحمی دیگری نیز وجود دارند که ممکن است از نظر ظاهری نیاز به بررسی تخصصی داشته باشند. بنابراین تشخیص نوع توده باید توسط متخصص زنان و بر اساس معاینه و تصویربرداری انجام شود.

انواع فیبروم رحم

انواع فیبروم بر اساس محل رشد آنها در رحم طبقه‌بندی می‌شوند. محل قرار گرفتن فیبروم می‌تواند روی نوع و شدت علائم تأثیر زیادی داشته باشد.

فیبروم داخل دیواره‌ای

این نوع فیبروم در بخش عضلانی دیواره رحم رشد می‌کند و یکی از انواع رایج میوم رحم محسوب می‌شود.

در صورت بزرگ شدن ممکن است باعث مواردی مانند:

• افزایش خونریزی قاعدگی
• احساس فشار در لگن
• بزرگ‌تر شدن رحم
• درد یا احساس سنگینی در پایین شکم

شود.

فیبروم زیرمخاطی

فیبروم زیرمخاطی درست زیر پوشش داخلی رحم رشد کرده و ممکن است به سمت حفره داخلی رحم برجسته شود.

این نوع فیبروم حتی اگر اندازه چندان بزرگی نداشته باشد، می‌تواند با خونریزی شدید قاعدگی و در برخی موارد مشکلات مربوط به باروری همراه باشد.

فیبروم زیرسروزی

این نوع در سطح خارجی رحم رشد می‌کند. فیبروم زیرسروزی در صورت بزرگ شدن ممکن است به اندام‌های اطراف فشار وارد کند.

برای مثال، فشار روی مثانه می‌تواند باعث تکرر ادرار شود و فشار روی روده ممکن است با احساس نفخ یا یبوست همراه باشد.

فیبروم پایه‌دار

گاهی فیبروم به‌وسیله یک پایه یا ساقه به رحم متصل است. این نوع می‌تواند به سمت داخل حفره رحم یا خارج از آن رشد کند.

علائم فیبروم رحم چیست؟

بسیاری از افراد مبتلا به فیبروم هیچ علامتی ندارند و ممکن است وجود آن تنها هنگام سونوگرافی یا معاینه زنان مشخص شود.

در افرادی که علامت دارند، نوع علائم به تعداد، محل و اندازه فیبروم‌ها بستگی دارد.

مهم‌ترین علائم فیبروم رحم عبارت‌اند از:

• خونریزی شدید یا طولانی در دوران قاعدگی
• درد و گرفتگی شدید هنگام پریود
• لکه‌بینی یا خونریزی بین دوره‌های قاعدگی
• احساس فشار، پری یا سنگینی در لگن
• درد در پایین شکم
• کمردرد
• تکرر ادرار
• احساس فشار روی مثانه
• یبوست یا احساس فشار روی روده
• درد یا ناراحتی هنگام رابطه جنسی
• بزرگ شدن شکم در فیبروم‌های بسیار بزرگ
• کم‌خونی ناشی از خونریزی زیاد

فیبروم در برخی افراد می‌تواند با مشکلات باروری یا برخی عوارض بارداری نیز همراه باشد، اگرچه داشتن فیبروم به معنی ناباروری قطعی نیست.

خونریزی ناشی از فیبروم چگونه است؟

یکی از شایع‌ترین دلایلی که فرد مبتلا به فیبروم برای بررسی پزشکی مراجعه می‌کند، تغییر در الگوی خونریزی قاعدگی است.

این تغییرات ممکن است شامل:

• افزایش حجم خونریزی پریود
• طولانی شدن قاعدگی
• دفع لخته‌های خون
• خونریزی یا لکه‌بینی بین دو قاعدگی

باشد.

ادامه خونریزی شدید در طولانی‌مدت می‌تواند باعث کم‌خونی فقر آهن شود. کم‌خونی نیز ممکن است با خستگی، ضعف، رنگ‌پریدگی، سردرد یا تپش قلب همراه باشد. کم‌خونی ناشی از خونریزی شدید از عوارض احتمالی فیبروم است.

بنابراین پریود بسیار سنگین را نباید صرفاً یک ویژگی طبیعی بدن تلقی کرد.

علت فیبروم رحم چیست؟

هنوز یک علت واحد و قطعی برای ایجاد فیبروم رحم مشخص نشده است. شواهد نشان می‌دهند مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی و هورمونی احتمالاً در ایجاد و رشد این توده‌ها نقش دارند.

نقش هورمون‌ها

هورمون‌های استروژن و پروژسترون احتمالاً یکی از عوامل مؤثر بر رشد فیبروم‌ها هستند.

ارتباط فیبروم با سنین باروری و تمایل بسیاری از این توده‌ها به کوچک‌تر شدن پس از یائسگی نیز نشان‌دهنده اهمیت عوامل هورمونی است.

عوامل ژنتیکی

برخی تغییرات ژنتیکی نیز در سلول‌های فیبروم مشاهده شده‌اند و سابقه خانوادگی می‌تواند احتمال ابتلا را افزایش دهد.

چه کسانی بیشتر در معرض فیبروم هستند؟

وجود یک عامل خطر به این معنی نیست که حتماً فیبروم ایجاد خواهد شد، اما بعضی شرایط احتمال ابتلا را بیشتر می‌کنند.

از عوامل شناخته‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• قرار داشتن در سنین باروری
• افزایش سن تا پیش از یائسگی
• داشتن سابقه خانوادگی فیبروم
• اضافه‌وزن و چاقی
• فشار خون بالا
• برخی زمینه‌های ژنتیکی و جمعیتی

علت اصلی بیماری همچنان کاملاً مشخص نیست و عوامل مختلفی می‌توانند به‌صورت هم‌زمان در شکل‌گیری فیبروم نقش داشته باشند.

آیا استرس باعث فیبروم رحم می‌شود؟

نمی‌توان گفت استرس به‌تنهایی علت فیبروم رحم است. تحقیقات در حال بررسی ارتباط میان عوامل مختلف محیطی، متابولیکی، هورمونی و استرس با رشد فیبروم هستند، اما بیماری را نمی‌توان تنها به یک عامل مانند استرس نسبت داد.

بنابراین نسبت دادن فیبروم به اضطراب، رژیم غذایی خاص یا یک رفتار مشخص بدون بررسی سایر عوامل علمی درست نیست.

فیبروم رحم چگونه تشخیص داده می‌شود؟

بعضی فیبروم‌ها طی یک معاینه معمول زنان تشخیص داده می‌شوند. اگر رحم بزرگ‌تر یا شکل آن نامنظم باشد، پزشک ممکن است انجام تصویربرداری را توصیه کند.

سونوگرافی رحم

یکی از مهم‌ترین و رایج‌ترین روش‌ها برای تشخیص فیبروم، سونوگرافی است.

سونوگرافی می‌تواند اطلاعاتی درباره:

• وجود یا عدم وجود فیبروم
• تعداد فیبروم‌ها
• محل قرار گرفتن آنها
• اندازه تقریبی توده‌ها

ارائه دهد.

بسته به شرایط بیمار ممکن است سونوگرافی شکمی یا واژینال انجام شود.

سونوهیستروگرافی

در برخی موارد برای بررسی دقیق‌تر حفره رحم، محلول مخصوصی وارد رحم شده و هم‌زمان سونوگرافی انجام می‌شود.

این روش به‌خصوص برای بررسی بعضی فیبروم‌های نزدیک حفره رحم کاربرد دارد.

MRI

MRI می‌تواند تصویر دقیق‌تری از تعداد، اندازه و محل فیبروم‌ها ارائه دهد و معمولاً در شرایط خاص یا هنگام برنامه‌ریزی برخی درمان‌ها استفاده می‌شود.

آیا اندازه فیبروم شدت بیماری را مشخص می‌کند؟

نه همیشه.

یکی از نکات مهم درباره فیبروم این است که اندازه توده الزاماً با شدت علائم برابر نیست. یک فیبروم کوچک در محل حساس، به‌ویژه نزدیک حفره رحم، ممکن است خونریزی قابل توجهی ایجاد کند؛ در حالی که یک فیبروم بزرگ‌تر ممکن است تقریباً بدون علامت باشد.

به همین دلیل تصمیم‌گیری برای درمان تنها بر اساس اندازه فیبروم انجام نمی‌شود.

پزشک معمولاً موارد زیر را در کنار هم بررسی می‌کند:

• شدت علائم
• تعداد فیبروم‌ها
• اندازه توده‌ها
• محل قرارگیری
• سن بیمار
• شدت خونریزی
• وجود کم‌خونی
• تمایل به بارداری در آینده

آیا همه فیبروم‌ها نیاز به درمان دارند؟

خیر.

اگر فیبروم علامتی ایجاد نکرده باشد و مشکل خاصی برای فرد به وجود نیاورد، ممکن است تنها پیگیری دوره‌ای کافی باشد.

انتخاب درمان به عواملی مانند سن، وضعیت عمومی سلامت، شدت علائم، محل و اندازه فیبروم و برنامه فرد برای بارداری در آینده بستگی دارد.

بنابراین مشاهده یک فیبروم کوچک در سونوگرافی لزوماً به معنی نیاز به دارو یا جراحی نیست.

درمان فیبروم رحم

درمان فیبروم برای هر فرد باید به‌صورت اختصاصی انتخاب شود.

روش‌های درمان ممکن است شامل کنترل علائم، دارودرمانی، روش‌های کم‌تهاجمی یا جراحی باشند.

درمان دارویی فیبروم

داروها در بسیاری از موارد بیشتر برای کنترل علائمی مانند خونریزی و درد استفاده می‌شوند و انتخاب آنها به شرایط فرد بستگی دارد.

پزشک ممکن است بسته به شرایط از روش‌هایی مانند:

• داروهای کاهش‌دهنده درد
• داروهای کاهش‌دهنده خونریزی قاعدگی
• برخی روش‌های هورمونی
• درمان‌های تنظیم‌کننده مسیرهای هورمونی

استفاده کند. نوع دارو، مدت مصرف و مناسب بودن آن برای هر بیمار باید توسط پزشک تعیین شود.

میومکتومی چیست؟

میومکتومی جراحی‌ای است که در آن فیبروم یا فیبروم‌ها برداشته می‌شوند اما خود رحم حفظ می‌شود.

این روش می‌تواند برای افرادی مناسب باشد که:

• علائم قابل توجه دارند.
• به درمان‌های دیگر پاسخ کافی نداده‌اند.
• تمایل دارند رحم خود را حفظ کنند.
• قصد بارداری در آینده دارند و شرایط آنها برای این جراحی مناسب است.

برخلاف هیسترکتومی، در میومکتومی رحم برداشته نمی‌شود.

نوع جراحی نیز می‌تواند بر اساس محل و اندازه توده متفاوت باشد.

آمبولیزاسیون فیبروم رحم چیست؟

آمبولیزاسیون شریان رحمی یکی از روش‌های کم‌تهاجمی برای درمان برخی فیبروم‌ها است.

در این روش جریان خون‌رسانی به فیبروم کاهش یا مسدود می‌شود. با کاهش خون‌رسانی، فیبروم به‌تدریج کوچک‌تر شده و علائمی مانند فشار یا خونریزی ممکن است کاهش پیدا کنند.

این روش برای تمام بیماران مناسب نیست و به‌ویژه در افرادی که قصد بارداری آینده دارند، انتخاب روش درمان باید پس از بررسی دقیق مزایا و محدودیت‌های هر گزینه انجام شود.

هیسترکتومی و درمان قطعی فیبروم

هیسترکتومی به معنی برداشتن رحم است.

از آنجا که رحم برداشته می‌شود، پس از هیسترکتومی امکان ایجاد مجدد فیبروم رحمی وجود ندارد. به همین دلیل این روش درمان قطعی بیماری محسوب می‌شود، اما طبیعتاً پس از برداشتن رحم امکان بارداری وجود نخواهد داشت.

این جراحی برای همه افراد مبتلا به فیبروم لازم نیست و معمولاً تصمیم درباره آن با توجه به شدت علائم، سن، سایر روش‌های درمانی و برنامه فرد برای بارداری انجام می‌شود.

فیبروم رحم و بارداری

یکی از پرتکرارترین سوال‌ها این است که آیا فیبروم باعث ناباروری می‌شود؟

داشتن فیبروم به معنای ناباروری نیست و بسیاری از افراد مبتلا به فیبروم می‌توانند باردار شوند. با این حال، بعضی فیبروم‌ها بر اساس محل و اندازه خود ممکن است روی باروری یا روند بارداری تأثیر بگذارند.

برای مثال، برخی فیبروم‌هایی که حفره داخلی رحم را تغییر می‌دهند ممکن است اهمیت بیشتری در بررسی مشکلات باروری داشته باشند.

فیبروم‌ها در بعضی شرایط نیز می‌توانند با افزایش احتمال برخی مشکلات بارداری همراه شوند. به همین دلیل فرد مبتلا به فیبروم که قصد بارداری دارد بهتر است پیش از اقدام، وضعیت توده‌ها را با متخصص زنان بررسی کند.

آیا فیبروم در بارداری خطرناک است؟

نه لزوماً.

بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم بارداری طبیعی دارند. میزان خطر به عواملی مانند تعداد، محل و اندازه فیبروم بستگی دارد.

به همین دلیل نمی‌توان فقط با دیدن عبارت «فیبروم رحم» در سونوگرافی درباره آینده بارداری قضاوت کرد.

اگر فرد قصد بارداری دارد، پزشک باید علاوه بر اندازه، محل دقیق فیبروم و ارتباط آن با حفره رحم را نیز بررسی کند.

فیبروم بعد از یائسگی چه می‌شود؟

بسیاری از فیبروم‌ها پس از یائسگی و کاهش هورمون‌های تولیدمثلی کوچک‌تر می‌شوند.

با این حال، هر خونریزی جدید بعد از یائسگی یا ایجاد علائم غیرمعمول باید به‌صورت مستقل توسط پزشک بررسی شود و نباید بدون ارزیابی پزشکی به فیبروم نسبت داده شود.

آیا رژیم غذایی می‌تواند فیبروم را از بین ببرد؟

در حال حاضر رژیم غذایی مشخصی که بتواند فیبروم ایجادشده را به‌طور قطعی از بین ببرد، وجود ندارد.

داشتن وزن مناسب، فعالیت بدنی و الگوی غذایی متعادل برای سلامت عمومی و متابولیک مفید است، اما نباید یک رژیم غذایی یا ماده خوراکی خاص را جایگزین بررسی پزشکی و درمان استاندارد کرد.

ادعاهایی مانند «از بین بردن کامل فیبروم با یک ماده غذایی»، «آب کردن فیبروم در چند روز» یا «درمان قطعی با دمنوش» پشتوانه کافی برای جایگزینی درمان‌های پزشکی ندارند.

آیا درمان گیاهی برای فیبروم رحم وجود دارد؟

محصولات گیاهی و مکمل‌های زیادی با عنوان کوچک‌کننده یا درمان‌کننده فیبروم تبلیغ می‌شوند، اما اثربخشی و ایمنی همه این محصولات ثابت نشده است.

حتی محصولات طبیعی ممکن است:

• با داروهای دیگر تداخل داشته باشند.
• روی هورمون‌ها اثر بگذارند.
• برای کبد یا سایر اندام‌ها مشکل ایجاد کنند.
• باعث تأخیر در درمان یک خونریزی یا مشکل مهم شوند.

بنابراین مصرف مکمل یا داروی گیاهی برای درمان فیبروم، به‌خصوص در صورت خونریزی شدید یا داشتن برنامه بارداری، بهتر است بدون نظر پزشک انجام نشود.

چه زمانی باید برای فیبروم به پزشک مراجعه کنیم؟

وجود بعضی علائم نیاز به ارزیابی پزشکی دارد، به‌خصوص زمانی که علائم روی زندگی روزمره تأثیر گذاشته‌اند.

برای بررسی تخصصی مراجعه کنید اگر:

• پریودهای بسیار سنگین دارید.
• خونریزی شما طولانی شده است.
• بین دو قاعدگی خونریزی دارید.
• احساس فشار یا درد مداوم لگنی دارید.
• شکم بدون دلیل مشخص بزرگ شده است.
• دچار تکرر ادرار یا مشکل در دفع شده‌اید.
• هنگام رابطه جنسی درد دارید.
• علائم کم‌خونی مانند ضعف و خستگی شدید دارید.
• برای بارداری مشکل دارید.
• درد یا خونریزی بر فعالیت روزانه شما تأثیر گذاشته است.

سوالات متداول درباره فیبروم رحم

نتیجه‌گیری

فیبروم رحم یکی از شایع‌ترین مشکلات خوش‌خیم رحم است و شدت آن در افراد مختلف می‌تواند کاملاً متفاوت باشد. بعضی افراد هیچ علامتی ندارند، اما در برخی دیگر فیبروم می‌تواند باعث خونریزی شدید قاعدگی، درد و فشار لگنی، کم‌خونی، تکرر ادرار یا مشکلات مرتبط با بارداری شود.

نکته مهم این است که وجود فیبروم همیشه به معنی نیاز به جراحی نیست. انتخاب روش درمان به اندازه و محل فیبروم، شدت علائم، سن فرد و برنامه او برای بارداری بستگی دارد. در برخی موارد تنها پیگیری دوره‌ای کافی است و در شرایط دیگر ممکن است درمان دارویی، روش‌های کم‌تهاجمی یا جراحی پیشنهاد شود.

اگر دچار خونریزی غیرطبیعی، پریودهای بسیار سنگین، درد مداوم لگنی یا علائم کم‌خونی هستید، بهتر است برای بررسی دقیق به متخصص زنان مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام و انتخاب درمان متناسب با شرایط فرد می‌تواند از بروز بسیاری از عوارض جلوگیری کند و کیفیت زندگی را بهبود دهد.