اسفنکتر مقعدی چیست؟ آشنایی با ساختار، عملکرد و بیماریهای آن
مطالب منتشرشده در کافه پزشکی صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارند و جایگزین تشخیص، معاینه یا درمان توسط پزشک نیستند.
اسفنکتر مقعدی مجموعهای از عضلات حلقهای در انتهای دستگاه گوارش است که باز و بسته شدن مقعد را کنترل میکند. این عضلات کمک میکنند گاز و مدفوع تا رسیدن زمان مناسب در روده باقی بمانند و هنگام اجابت مزاج از بدن خارج شوند. اسفنکتر مقعدی از دو بخش داخلی و خارجی تشکیل شده است. بخش داخلی بیشتر بهصورت غیرارادی کار میکند، اما بخش خارجی تا حد زیادی تحت کنترل آگاهانه انسان قرار دارد.
آسیب، ضعف، گرفتگی یا ناهماهنگی این عضلات میتواند مشکلاتی مانند بیاختیاری مدفوع، نشت گاز، درد مقعد، یبوست و احساس تخلیه ناقص ایجاد کند. برخی اختلالات با اصلاح رژیم غذایی، فیزیوتراپی کف لگن و دارو کنترل میشوند، اما آسیبهای شدید ممکن است به درمانهای تخصصی یا جراحی نیاز داشته باشند. در ادامه، ساختار و عملکرد اسفنکتر مقعدی را به زبان ساده بررسی میکنیم.
اسفنکتر مقعدی چیست؟
اسفنکتر مقعدی یا Anal Sphincter به عضلات حلقهمانندی گفته میشود که کانال مقعد را احاطه کردهاند. انقباض این عضلات، دهانه مقعد را بسته نگه میدارد و شل شدن هماهنگ آنها امکان خروج مدفوع را فراهم میکند.
در واقع، اسفنکتر مقعدی مانند یک دریچه عضلانی عمل میکند؛ اما عملکرد آن فقط باز و بسته شدن ساده نیست. اعصاب، عضلات کف لگن، راستروده و مغز باید با یکدیگر هماهنگ باشند تا فرد بتواند زمان دفع را تشخیص دهد، مدفوع را برای مدتی نگه دارد و سپس در محل مناسب دفع کند.
اسفنکتر مقعدی از دو عضله اصلی تشکیل شده است:
- اسفنکتر داخلی مقعد
- اسفنکتر خارجی مقعد
این دو عضله از نظر نوع بافت، عصبرسانی و میزان کنترل ارادی با یکدیگر تفاوت دارند، اما برای حفظ اختیار دفع بهصورت هماهنگ فعالیت میکنند.
تفاوت مقعد، کانال مقعد و راستروده
برای درک بهتر محل اسفنکتر، باید سه بخش انتهایی دستگاه گوارش را از یکدیگر تفکیک کرد.
راستروده یا رکتوم
راستروده آخرین بخش روده بزرگ و محل موقت جمع شدن مدفوع است. پر شدن راستروده باعث تحریک گیرندههای عصبی و ایجاد احساس نیاز به اجابت مزاج میشود.
کانال مقعد
کانال مقعد بخش کوتاهی میان راستروده و دهانه خارجی مقعد است. اسفنکترهای داخلی و خارجی اطراف این کانال قرار گرفتهاند.
مقعد
مقعد دهانه نهایی دستگاه گوارش است که مدفوع از طریق آن از بدن خارج میشود. عضلات حلقهای اسفنکتر، این دهانه را در زمانهای عادی بسته نگه میدارند.
بنابراین، اسفنکتر مقعدی خود مقعد نیست؛ بلکه مجموعه عضلاتی است که اطراف کانال و دهانه مقعد قرار گرفته و باز و بسته شدن آن را کنترل میکند.
اسفنکتر داخلی مقعد چیست؟
اسفنکتر داخلی، لایه عضلانی داخلی اطراف کانال مقعد است. این عضله از نوع عضله صاف بوده و ادامه ضخیمشده عضلات حلقوی راستروده محسوب میشود.
فعالیت اسفنکتر داخلی عمدتاً غیرارادی است؛ یعنی فرد نمیتواند مانند عضلات دست و پا، آن را بهطور مستقیم و آگاهانه منقبض یا شل کند. سیستم عصبی خودکار کنترل این عضله را بر عهده دارد.
وظایف اسفنکتر داخلی
مهمترین وظایف این عضله عبارتاند از:
- بسته نگه داشتن کانال مقعد در زمان استراحت
- جلوگیری از نشت ناخواسته مدفوع و گاز
- ایجاد بخش مهمی از فشار طبیعی مقعد
- شل شدن خودکار هنگام پر شدن راستروده
- مشارکت در فرایند تشخیص وجود گاز، مایع یا مدفوع در راستروده
اسفنکتر داخلی بیشتر اوقات در حالت انقباض باقی میماند. زمانی که مدفوع وارد راستروده میشود، فشار ایجادشده باعث شل شدن موقت این عضله میشود. به این واکنش، رفلکس مهاری راسترودهایـمقعدی گفته میشود.
اسفنکتر خارجی مقعد چیست؟
اسفنکتر خارجی، عضلهای ضخیمتر است که در قسمت بیرونی اسفنکتر داخلی و اطراف کانال مقعد قرار دارد. برخلاف اسفنکتر داخلی، این عضله از نوع عضله مخطط یا اسکلتی است و تا حد زیادی تحت کنترل ارادی قرار دارد.
هنگامی که فرد احساس دفع دارد اما هنوز به سرویس بهداشتی نرسیده است، میتواند اسفنکتر خارجی را منقبض کند و مدفوع را نگه دارد. زمانی که شرایط مناسب باشد، شل شدن این عضله به خروج مدفوع کمک میکند.
وظایف اسفنکتر خارجی
این عضله در موارد زیر نقش دارد:
- نگه داشتن آگاهانه مدفوع
- جلوگیری از خروج ناگهانی گاز
- افزایش فشار مقعد هنگام سرفه، عطسه یا فعالیت بدنی
- کمک به بهتعویق انداختن دفع
- شل شدن ارادی هنگام اجابت مزاج
- همکاری با عضلات کف لگن
عصب پودندال یکی از اعصاب مهمی است که پیامهای عصبی مرتبط با انقباض اسفنکتر خارجی را منتقل میکند. آسیب این عصب میتواند کنترل ارادی دفع را کاهش دهد.
اسفنکتر داخلی و خارجی چه تفاوتی دارند؟
| ویژگی | اسفنکتر داخلی | اسفنکتر خارجی |
|---|---|---|
| محل قرارگیری | لایه داخلی کانال مقعد | اطراف اسفنکتر داخلی |
| نوع عضله | عضله صاف | عضله اسکلتی یا مخطط |
| نوع کنترل | غیرارادی | عمدتاً ارادی |
| وظیفه اصلی | حفظ فشار استراحت و بسته ماندن مقعد | نگه داشتن آگاهانه مدفوع و گاز |
| عصبرسانی | سیستم عصبی خودکار | اعصاب ارادی، بهویژه عصب پودندال |
| رفتار هنگام دفع | بهطور انعکاسی شل میشود | با تصمیم فرد شل میشود |
با وجود این تفاوتها، اختیار طبیعی دفع فقط به یک اسفنکتر وابسته نیست. راستروده، عضلات کف لگن، عضله پوبورکتالیس، اعصاب و قوام مدفوع نیز در کنترل دفع نقش دارند.
اسفنکتر مقعدی چگونه عمل میکند؟
عملکرد طبیعی دفع در چند مرحله انجام میشود.
۱. ورود مدفوع به راستروده
پس از عبور مواد دفعی از روده بزرگ، مدفوع وارد راستروده میشود. کشیده شدن دیواره راستروده، گیرندههای عصبی را فعال میکند و پیام نیاز به دفع به مغز میرسد.
۲. شل شدن اسفنکتر داخلی
با پر شدن راستروده، اسفنکتر داخلی بهطور خودکار و موقت شل میشود. این واکنش به بدن امکان میدهد محتوای راستروده را ارزیابی کند.
۳. انقباض اسفنکتر خارجی
اگر زمان یا مکان دفع مناسب نباشد، اسفنکتر خارجی و برخی عضلات کف لگن منقبض میشوند. این انقباض مانع خروج مدفوع میشود.
۴. آغاز ارادی دفع
در زمان مناسب، فرد اسفنکتر خارجی و عضله پوبورکتالیس را شل میکند. همزمان، فشار شکمی و انقباض راستروده به حرکت مدفوع به سمت خارج کمک میکنند.
۵. بسته شدن مجدد مقعد
پس از پایان دفع، اسفنکترها دوباره منقبض میشوند و کانال مقعد را میبندند.
نقش عضلات کف لگن در عملکرد اسفنکتر
اسفنکترها بهتنهایی مسئول کنترل دفع نیستند. عضلات کف لگن مانند یک صفحه حمایتی در پایین لگن قرار گرفتهاند و راستروده از میان آنها عبور میکند.
عضله پوبورکتالیس بخشی از کف لگن است که مانند یک حلقه U شکل دور محل اتصال راستروده و کانال مقعد قرار میگیرد. انقباض این عضله، زاویهای در مسیر راستروده ایجاد میکند که به حفظ مدفوع کمک میکند. هنگام دفع، پوبورکتالیس باید شل شود تا مسیر خروج مدفوع مستقیمتر شود.
اگر این عضله بهجای شل شدن، هنگام دفع منقبض شود، فرد ممکن است با یبوست، زور زدن شدید و احساس بسته بودن مسیر خروج مواجه شود.
ضعف اسفنکتر مقعدی چیست؟
ضعف اسفنکتر به وضعیتی گفته میشود که عضلات مقعد نتوانند فشار کافی برای بسته نگه داشتن کانال مقعد ایجاد کنند. این ضعف ممکن است اسفنکتر داخلی، خارجی یا هر دو را درگیر کند.
علائم ضعف اسفنکتر
ضعف این عضلات میتواند با نشانههای زیر همراه باشد:
- ناتوانی در نگه داشتن گاز
- لکهدار شدن مکرر لباس زیر
- نشت مخاط
- خروج ناخواسته مدفوع مایع
- بیاختیاری مدفوع جامد
- احساس فوریت شدید برای دفع
- نرسیدن به سرویس بهداشتی
- خروج مدفوع بدون احساس قبلی
- تحریک، خارش یا سوزش پوست اطراف مقعد
بیاختیاری ممکن است از نوع فوریتی باشد؛ یعنی فرد احساس دفع دارد اما نمیتواند تا رسیدن به سرویس بهداشتی مدفوع را نگه دارد. در نوع غیرفعال، مدفوع یا مخاط بدون آگاهی فرد خارج میشود.
علت ضعیف شدن اسفنکتر مقعدی
زایمان طبیعی
زایمان واژینال میتواند باعث کشیدگی یا پارگی عضلات اسفنکتر و آسیب اعصاب کف لگن شود. احتمال آسیب در زایمان نوزاد درشت، استفاده از فورسپس یا وکیوم و برخی برشها یا پارگیهای ناحیه پرینه بیشتر است. علائم آسیب ممکن است بلافاصله پس از زایمان یا سالها بعد ظاهر شوند.
جراحیهای مقعد و راستروده
برخی جراحیهای مربوط به هموروئید، آبسه، فیستول، سرطان یا سایر بیماریهای ناحیه مقعد میتوانند به عضلات اسفنکتر یا اعصاب آن آسیب برسانند.
ضربه و آسیب فیزیکی
آسیب به لگن، پرینه یا کانال مقعد ممکن است باعث پارگی یا ضعف عضلات شود. تصادف، سقوط، آسیب ورزشی یا جراحی از جمله عوامل احتمالی هستند.
یبوست مزمن و زور زدن
مدفوع بزرگ و سفت میتواند راستروده و عضلات اطراف آن را بهمرور کشیده و ضعیف کند. همچنین زور زدن طولانی ممکن است به اعصاب مسئول کنترل دفع فشار وارد کند.
اسهال مزمن
حتی اگر اسفنکترها سالم باشند، نگه داشتن مدفوع آبکی بسیار دشوارتر از مدفوع شکلگرفته است. بیماری التهابی روده، سندرم روده تحریکپذیر یا عفونتهای گوارشی ممکن است خطر نشت را افزایش دهند.
آسیب عصبی
آسیب نخاع، سکته مغزی، دیابت، اماس، پارکینسون و برخی بیماریهای عصبی ممکن است پیامهای میان مغز، راستروده و عضلات اسفنکتر را مختل کنند.
افزایش سن
با افزایش سن ممکن است قدرت عضلات کف لگن و اسفنکتر کاهش یابد؛ اما بیاختیاری مدفوع را نباید بخشی اجتنابناپذیر از سالمندی دانست. این مشکل قابل بررسی و در بسیاری از موارد قابل درمان است.
افتادگی راستروده و هموروئید
افتادگی راستروده یا هموروئیدهای بزرگ ممکن است مانع بسته شدن کامل کانال مقعد شوند و موجب نشت مخاط یا مقدار کمی مدفوع شوند.
اسپاسم یا گرفتگی اسفنکتر مقعدی چیست؟
اسفنکتر همیشه دچار ضعف نمیشود. در بعضی افراد، عضله داخلی یا عضلات کف لگن بیش از حد منقبض باقی میمانند. این وضعیت میتواند موجب درد، دشواری دفع یا احساس بسته بودن مسیر مقعد شود.
نشانههای انقباض بیش از حد
- درد هنگام دفع
- احساس فشار یا گرفتگی در مقعد
- یبوست و زور زدن
- مدفوع باریک یا دفع دشوار
- احساس تخلیه نشدن کامل روده
- درد پس از اجابت مزاج
- ناتوانی در شل کردن عضلات هنگام دفع
یکی از اختلالات مرتبط، دفع ناهماهنگ یا آنیسموس است. در این مشکل، عضلات کف لگن و اسفنکتر خارجی هنگام زور زدن بهدرستی شل نمیشوند و گاهی حتی بیشتر منقبض میشوند.
ارتباط شقاق با اسفنکتر مقعدی
شقاق مقعدی پارگی کوچکی در پوشش کانال مقعد است که اغلب پس از عبور مدفوع بزرگ یا سفت ایجاد میشود. درد ناشی از شقاق میتواند باعث انقباض اسفنکتر داخلی شود.
این اسپاسم جریان خون محل زخم را کاهش میدهد و روند ترمیم را دشوارتر میکند. به همین دلیل، در درمان شقاق مزمن گاهی از داروهایی برای شل کردن اسفنکتر داخلی استفاده میشود. در موارد مقاوم، پزشک ممکن است تزریق بوتاکس یا جراحی محدود اسفنکتر داخلی را در نظر بگیرد.
آیا هموروئید همان مشکل اسفنکتر است؟
خیر. هموروئید به تورم یا گشاد شدن بافتهای عروقی داخل یا اطراف مقعد گفته میشود؛ در حالی که اسفنکتر یک ساختار عضلانی است.
بااینحال، هموروئیدهای بزرگ یا بیرونزده ممکن است مانع بسته شدن کامل مقعد شوند و باعث نشت مخاط، خارش یا لکهدار شدن لباس زیر شوند. همچنین درد ناشی از هموروئید میتواند باعث انقباض واکنشی عضلات مقعد شود.
بیماریها و اختلالات مرتبط با اسفنکتر مقعدی
مشکلاتی که ممکن است عملکرد اسفنکتر را تحت تأثیر قرار دهند عبارتاند از:
- بیاختیاری مدفوع
- نشت گاز یا مخاط
- شقاق مقعدی
- آنیسموس یا دفع ناهماهنگ
- تنگی کانال مقعد
- آبسه و فیستول مقعدی
- بیماری کرون اطراف مقعد
- افتادگی راستروده
- آسیب ناشی از زایمان
- ناهنجاریهای مادرزادی مقعد
- آسیبهای عصبی
- عوارض جراحیهای مقعد و لگن
درد یا خونریزی مقعدی الزاماً به معنی آسیب اسفنکتر نیست. بسیاری از بیماریهای دیگر مانند شقاق، هموروئید، عفونت و التهاب نیز علائم مشابه ایجاد میکنند.
مشکلات اسفنکتر چگونه تشخیص داده میشوند؟
تشخیص با گفتوگو درباره علائم و معاینه آغاز میشود. پزشک درباره زمان شروع علائم، دفعات نشت، قوام مدفوع، سابقه زایمان، جراحی، یبوست، اسهال و بیماریهای عصبی سؤال میکند.
معاینه مقعد و راستروده
پزشک پوست اطراف مقعد را از نظر التهاب، زخم، هموروئید، افتادگی یا آثار نشت بررسی میکند. سپس ممکن است معاینه انگشتی راستروده انجام دهد تا قدرت عضلات در حالت استراحت و هنگام انقباض ارزیابی شود.
آنوسکوپی
در این روش، وسیله کوتاه و باریکی وارد کانال مقعد میشود تا پزشک بتواند داخل آن را مشاهده کند. این آزمایش برای بررسی شقاق، هموروئید، التهاب و برخی ضایعات کاربرد دارد.
مانومتری آنورکتال
مانومتری فشار اسفنکتر را در حالت استراحت و هنگام انقباض اندازهگیری میکند. همچنین میتواند میزان احساس راستروده و عملکرد رفلکسهای لازم برای دفع را بررسی کند.
سونوگرافی داخل مقعدی
سونوگرافی اندوآنال تصاویر دقیقی از اسفنکتر داخلی و خارجی ایجاد میکند. این روش میتواند پارگی یا نقص عضلانی، بهویژه آسیبهای ناشی از زایمان یا جراحی را نشان دهد.
الکترومیوگرافی
الکترومیوگرافی یا EMG فعالیت الکتریکی عضلات و اعصاب کف لگن و اسفنکتر را ارزیابی میکند.
دفکوگرافی
دفکوگرافی با اشعه ایکس یا MRI، نحوه عملکرد راستروده و کف لگن را هنگام دفع نشان میدهد. این روش برای تشخیص دفع ناهماهنگ، افتادگی یا مشکلات ساختاری کاربرد دارد.
درمان اختلالات اسفنکتر مقعدی
درمان به علت اصلی مشکل بستگی دارد. برای مثال، درمان فردی که بهدلیل اسهال دچار نشت شده است با فردی که پارگی عضله پس از زایمان دارد، یکسان نیست.
تنظیم قوام مدفوع
مدفوع بسیار آبکی یا بسیار سفت، کنترل دفع را دشوار میکند. پزشک ممکن است بر اساس شرایط فرد توصیه کند:
- فیبر غذایی بهتدریج افزایش یابد.
- آب کافی مصرف شود.
- غذاهای محرک اسهال محدود شوند.
- یبوست درمان شود.
- در صورت نیاز از مکمل فیبر استفاده شود.
- داروی ضداسهال یا نرمکننده مدفوع با نظر پزشک مصرف شود.
خوددرمانی با داروهای ضداسهال یا ملینها ممکن است برای همه مناسب نباشد. انتخاب دارو باید بر اساس علت علائم انجام شود.
تمرین عضلات کف لگن
تمرینهای کف لگن میتوانند قدرت عضلات مسئول نگه داشتن مدفوع و گاز را افزایش دهند. در این تمرینها، فرد عضلاتی را که برای جلوگیری از خروج گاز به کار میبرد منقبض میکند.
انجام نادرست تمرین ممکن است اثربخشی آن را کاهش دهد یا در افراد مبتلا به اسپاسم، علائم را بدتر کند. بنابراین بهتر است برنامه تمرینی زیر نظر فیزیوتراپیست کف لگن یا پزشک انجام شود.
بیوفیدبک
در بیوفیدبک از حسگرها و بازخورد تصویری یا صوتی استفاده میشود تا فرد انقباض و شل کردن صحیح عضلات را یاد بگیرد. این روش ممکن است قدرت اسفنکتر، احساس پر شدن راستروده و هماهنگی دفع را بهبود دهد.
بازآموزی روده
در برخی بیماران، تنظیم زمان دفع و رفتن منظم به سرویس بهداشتی، بهویژه پس از وعدههای غذایی، میتواند کنترل دفع را بهتر کند.
درمان بیماری زمینهای
اگر نشت یا ضعف ظاهری اسفنکتر در اثر اسهال مزمن، بیماری التهابی روده، دیابت، افتادگی راستروده، هموروئید یا مشکل عصبی ایجاد شده باشد، درمان بیماری زمینهای ضروری است.
تحریک عصب ساکرال
در برخی موارد بیاختیاری که به درمانهای ساده پاسخ نمیدهد، تحریک الکتریکی اعصاب ساکرال در نظر گرفته میشود. این اعصاب در کنترل اسفنکترها، راستروده و روده بزرگ نقش دارند.
ترمیم جراحی اسفنکتر
اگر اسفنکتر خارجی در اثر زایمان یا آسیب پاره شده باشد، جراحی اسفنکتروپلاستی ممکن است انجام شود. در این جراحی، دو انتهای جداشده عضله دوباره به یکدیگر متصل میشوند. نتیجه درمان به وسعت آسیب، سلامت اعصاب و مدت زمان گذشته از آسیب بستگی دارد.
جراحی اسفنکتروتومی
اسفنکتروتومی با اسفنکتروپلاستی تفاوت دارد. در اسفنکتروتومی، بخش کوچکی از اسفنکتر داخلی برای کاهش فشار و درمان برخی موارد شقاق مزمن بریده میشود. این روش برای تقویت عضله نیست و فقط در بیماران انتخابشده انجام میشود؛ زیرا کاهش بیش از حد فشار ممکن است خطر بیاختیاری را افزایش دهد.
آیا اسفنکتر مقعدی با ورزش تقویت میشود؟
در مواردی که ضعف عضلانی خفیف یا اختلال عملکرد کف لگن وجود دارد، تمرینهای هدفمند میتوانند مفید باشند. تمرین ساده معمولاً شامل مراحل زیر است:
- عضلات اطراف مقعد را مانند زمانی که میخواهید از خروج گاز جلوگیری کنید، منقبض کنید.
- بدون حبس نفس یا سفت کردن شکم و باسن، انقباض را چند ثانیه حفظ کنید.
- عضلات را کاملاً شل کنید.
- تمرین را با تعداد توصیهشده تکرار کنید.
تمرین برای همه اختلالات مناسب نیست. کسی که عضلاتش هنگام دفع بیش از حد منقبض میشوند، ممکن است بیشتر به تمرین شلسازی، تنفس و بیوفیدبک نیاز داشته باشد تا تمرین تقویتی. بنابراین تشخیص نوع اختلال اهمیت دارد.
چگونه از سلامت اسفنکتر محافظت کنیم؟
رعایت نکات زیر میتواند احتمال یبوست، آسیب و تحریک ناحیه مقعد را کاهش دهد:
- مصرف متعادل فیبر از میوه، سبزی، حبوبات و غلات کامل
- نوشیدن آب کافی
- درمان زودهنگام یبوست و اسهال مزمن
- خودداری از زور زدن طولانی هنگام دفع
- نماندن طولانیمدت روی توالت
- پاسخ دادن به احساس طبیعی دفع
- فعالیت بدنی منظم
- شستوشوی ملایم ناحیه و پرهیز از شویندههای تحریککننده
- مراجعه پزشکی در صورت نشت، درد یا خونریزی
- انجام فیزیوتراپی پس از آسیبهای زایمانی در صورت توصیه پزشک
فیبر و مایعات باید متناسب با شرایط فرد تنظیم شوند. افزایش ناگهانی فیبر میتواند در برخی افراد موجب نفخ یا تشدید علائم شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
مشکلات مقعدی ممکن است برای بعضی افراد خجالتآور باشند، اما بهتعویق انداختن بررسی میتواند تشخیص و درمان را دشوارتر کند.
در صورت مشاهده موارد زیر باید به پزشک مراجعه کرد:
- تکرار بیاختیاری مدفوع
- ناتوانی جدید در کنترل گاز
- لکهدار شدن مداوم لباس زیر
- احساس فوریت شدید و مکرر برای دفع
- درد مقعدی مداوم
- خونریزی از مقعد
- خروج چرک یا ترشحات غیرعادی
- یبوست شدید و احساس انسداد
- کاهش وزن بدون دلیل
- تغییر جدید و ماندگار در عادت دفع
- توده، زخم یا تورم اطراف مقعد
- شروع علائم پس از زایمان، جراحی یا آسیب
خونریزی شدید، مدفوع سیاه، ضعف و سرگیجه، تب همراه با درد و تورم مقعد یا بیاختیاری ناگهانی همراه با ضعف پاها و بیحسی ناحیه لگن به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد. علائمی مانند درد، خونریزی، ترشح یا دشواری در نگه داشتن و خارج کردن مدفوع باید جدی گرفته شوند.
سؤالات متداول درباره اسفنکتر مقعدی
آیا اسفنکتر مقعدی یک عضله است؟
اسفنکتر مقعدی در واقع از دو عضله اصلی داخلی و خارجی تشکیل شده است. اسفنکتر داخلی عضله صاف و غیرارادی و اسفنکتر خارجی عضله مخطط و تا حد زیادی ارادی است.
آیا میتوان اسفنکتر داخلی را آگاهانه کنترل کرد؟
کنترل مستقیم اسفنکتر داخلی امکانپذیر نیست؛ زیرا این عضله تحت کنترل سیستم عصبی خودکار است. بااینحال، اسفنکتر خارجی و عضلات کف لگن را میتوان تا حدی بهصورت ارادی منقبض کرد.
علت ناتوانی در نگه داشتن گاز چیست؟
ضعف اسفنکتر خارجی، آسیب کف لگن، زایمان، جراحی، اسهال، اختلال عصبی یا ناهماهنگی عضلات میتواند باعث نشت گاز شود. تشخیص علت فقط بر اساس این علامت ممکن نیست.
آیا شل شدن اسفنکتر درمان دارد؟
بله. بر اساس علت و شدت مشکل، درمان میتواند شامل اصلاح قوام مدفوع، ورزش کف لگن، بیوفیدبک، درمان بیماری زمینهای، تحریک عصب یا ترمیم جراحی باشد.
آیا یبوست باعث شل شدن اسفنکتر میشود؟
یبوست طولانیمدت، مدفوع حجیم و زور زدن مکرر میتواند عضلات و اعصاب راستروده و کف لگن را تحت فشار قرار دهد. همچنین تجمع مدفوع سفت ممکن است باعث نشت مدفوع مایع از اطراف آن شود.
آیا درد مقعد نشانه اسپاسم اسفنکتر است؟
اسپاسم اسفنکتر میتواند درد ایجاد کند، اما درد مقعد علل دیگری مانند شقاق، هموروئید، آبسه، عفونت و بیماریهای پوستی نیز دارد. درد شدید یا مداوم باید معاینه شود.
آیا زایمان طبیعی همیشه به اسفنکتر آسیب میزند؟
خیر. بیشتر زایمانهای طبیعی موجب آسیب جدی اسفنکتر نمیشوند. بااینحال، پارگی شدید پرینه، نوزاد درشت و زایمان با ابزار میتوانند احتمال آسیب را افزایش دهند.
آیا ضعف اسفنکتر فقط در سالمندان رخ میدهد؟
خیر. این مشکل ممکن است در هر سنی و در پی زایمان، جراحی، ضربه، بیماری عصبی یا اختلال مادرزادی ایجاد شود. افزایش سن فقط یکی از عوامل خطر است.
پزشک مناسب برای مشکلات اسفنکتر کیست؟
ارزیابی اولیه میتواند توسط پزشک عمومی، متخصص گوارش یا جراح عمومی انجام شود. در مشکلات پیچیده، مراجعه به جراح کولورکتال، متخصص کف لگن یا فیزیوتراپیست تخصصی کف لگن ممکن است لازم باشد.
نتیجهگیری
اسفنکتر مقعدی مجموعهای از دو عضله حلقهای داخلی و خارجی است که خروج گاز و مدفوع را کنترل میکند. اسفنکتر داخلی بهصورت غیرارادی بسته میماند و هنگام پر شدن راستروده شل میشود. اسفنکتر خارجی تحت کنترل آگاهانه قرار دارد و به فرد امکان میدهد دفع را تا رسیدن به زمان و مکان مناسب به تأخیر بیندازد.
عملکرد طبیعی این عضلات به هماهنگی اعصاب، راستروده و عضلات کف لگن وابسته است. ضعف، پارگی، اسپاسم یا ناهماهنگی اسفنکتر ممکن است با بیاختیاری، نشت گاز، درد، یبوست یا احساس تخلیه ناقص همراه باشد.
بسیاری از این مشکلات با تنظیم قوام مدفوع، فیزیوتراپی کف لگن، بیوفیدبک و درمان علت زمینهای بهبود پیدا میکنند. در آسیبهای شدید نیز روشهایی مانند تحریک عصبی یا ترمیم جراحی وجود دارد. نشت مکرر مدفوع، خونریزی، درد مداوم یا تغییر جدید در کنترل دفع طبیعی نیست و باید توسط پزشک بررسی شود.
یادآوری پزشکی: این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی نوشته شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان اختصاصی توسط پزشک نیست.
مقالات مرتبط
