• آ
  • ا
  • ب
  • پ
  • ت
  • ج
  • چ
  • ر
  • ز
  • ژ
  • د
  • ط
  • ف
  • ق
  • گ
  • ک
  • ع
  • غ
  • م
  • هـ

اوپیوئید

سیر تا پیاز درباره مخدر ها ؛ نکات، عوارض و طبقه بندی آنها | کافه پزشکی

خیلی از ما تعریف درستی از مخدر ها نداریم و با شنیدن اسم مخدر فقط به یاد اعتیاد میفتیم ! اما واقعا فارماکودینامیک و فارماکوکینتیک این داروها چیست که تحمل درد را برای بیماران آسان کرده است ؟ آیا مخدر صرفا یک داروی خطرناک است ؟ این پست تخصصی شما را با مخدر ها آشنا می کند . پس تا پایان پست مهمان کافه پزشکی باشید

مخدر ها 

– موثرترين درمان براي دردهاي متوسط وشديد 

– ايجاد بي دردي در سطوح مختلف CNS

 

تعاریف مرتبط با مخدر

analgesic : ضددرد-برطرف كردن درد بدون مختل كردن حس هاي ديگر

opioid : هر نوع تركيب،ماده يا دارويي كه به گيرنده هاي اپيوئيدي متصل مي شود.

opiate : هر دارو يا ماده اي كه از ترياك مي گيرند.

opium : ترياک ( در ترياك ۲۰ نوع آلكالوئيد وجود دارد )

narcotic : هر نوع تركيب يا دارويي كه خاصيت بالقوه سواستفاده واعتياد زا داشته باشد

 

انواع مخدر ها

endogenous : مخدرهاي داخل بدن مانند انكفالين،اندروفين و…

به طور طبيعي داخل بدن به شكل واسطه شيميايي عمل مي كنند .همگي يك نوع پپتيدند كه از يك پلي پپتيد اوليه مشتق مي شوند و براساس ساختار آناتوميكي و فرمول شيميايي اثر خود را مي گذارند.

exogenous : مخدرهاي خارج بدن  

 

رسپتور های اوپیوئیدی

مو: بيش ترين خاصيت آنالجزيك دارد- روي سيستم تنفس، قلبي عروقي،گوارش وحتي حافظه دوجانبه اثرمي گذارد- اوفوريا-دپرسيون تنفسي مي دهد-ضد ادراري

كاپا: خاصيت آنالجزي يا بي دردي نخاعي- روي دستگاه گوارش،بويايي،تنفس وعمل شناختي مغز اثر مي گذارد-ايجاد ديورز-دپرسيون تنفسي نمي دهد-ديس فوريا

دلتا: در حيوانات اثر خوبي در ايجاد بي دردي دارد.

 

نكته: اپيوئيدها با اتصال به اين رسپتورها اثر خود را اعمال مي كنند وتحريك رسپتورها دست ما نيست وبه تنوع ژنتيكي افراد بستگي  دارد.

 

طبقه بندی مخدر ها بر اساس عملی که انجام می دهند

 agonist : با اتصال به رسپتورها عمل مشابه واسطه هاي شيميايي را دارند مثل :مورفين

Patial agonist : حداكثر تحريك را ندارند(تحريك نسبي ايجاد مي كنند)

 antagonistمثل نالوكسان 

agonist-antagonist : مثل بوپري نورفين 

 

طبقه بندی مخدر ها بر اساس تمایل آنها به اتصال به رسپتور

مخدرهاي قوي – متوسط – ضعيف

نكته: ضعيف ترين مخدر كدئين است.

طبقه بندي ديگر:

  • طبيعي: از طبيعت مشتق مي شود مثل “مورفين “
  • سنتتيك: مثل “متادون”
  • نيمه سنتتيك : مثل “هيدرو مورفين”

 

 مكانيسم عمل :

با تحريك رسپتورهاي خود اثر مهار كنندگي دارند.

 

فارماكوديناميک :

بررسي ومطالعه ارتباط بين غلظت يك دارو بر روي محل اثر كه بدن پاسخ فيزيولوژيك وبيولوژيك مي دهد.

N) NMDAمتيل دي آسپارتات)

بعضي از مخدرها مثل متادون با اتصال به آن باعث مهار آن مي شوند. (آنتاگونيست آن هستند) براي درمان دردهاي مزمن موثرند.

 

 

چند نکته درباره مخدرها 

مصرف طولاني مدت مخدرها مثل متادون ممكن است اثر بي دردي را برطرف وباعث افزايش درد درمصرف كنندگان شود.

مخدرها هم اثر مركزي وهم محيطي دارند زيرا رسپتورهاي آن علاوه بر مغز در همه جاي بدن حتي مفصل زانو وجود دارند.

 

Equianalgesia :

آنالجزي برابر- بي دردي معادل (آن مقدار بي دردي يكساني كه داروهاي مختلف با دزهاي مختلف ايجاد مي كنند.)

۱۰mg مورفين و ۱۰mg متادون اثر بي دردي مساوي دارند.

 

عوارض مخدرها : 

  • Mood. : تغييرخلق
  • Euphoria. : سرخوشي،نشئگي
  • Rewarding. : احساس رضايت مندي وبزرگ منشي،لذت 
  • Tranquility. : آرامبخشي 
  • Dysphoria. : ناخوشي وبدخلقي
  • Kavergy. : احساس تنفروبيزاري كه نشان مي دهد با فرد سازگارنيست  
  • ضدسرفه : با مهار مركز سرفه در بصل النخاع
  • دپرسيون تنفسي
  • حالت تهوع واستفراغ : تمام مخدرها دردرجات مختلف باعث تهوع ميشوند. دليل : به خاطر تحريک Chemoreseptor trigger zone در بصل النخاع ويا تحريك ناحيه اي در گوش كه فرد در زمان راه رفتن دچار حالت تهوع ميگردد.
  • miosis : تنگي مردمك،مردمك ته سوزني يا پينگ پنگي كه به خاطر تحريك عصب زوج ۳ است.
  • Tolerance.: تحمل-مي تواند به صورت ذاتي يا اكتسابي باشد. مي تواند در سه نوع فارماكوديناميک ، فارماكولوژيک ، آموخته ايجاد شود.
  • تشنج :بعضي از مخدرها مانند متابوليك پتدين (نوروميپريدين) فعاليت هاي تشنج مانند ايجاد مي كنند بنابراين آنها را نبايد زياد زد.
  • Muscular Rigidity : بعضي افراد باگرفتن مخدر بدنشان سفت مي شود كه ممكن است به خاطر اثر مركزي باشد. 

 

بنابراين نبايد مخدرها را سريع وبا دوز زياد تزريق كرد. اين حالت بيشتر در افراد پير مشاهده مي شود كه قفسه سينه شان سفت مي شود كه دراصطلاح قفسه سينه چوبي حالت مي گويند

نكته : Ceiling effect سقف اثر دارو(داروتا يك حد خاصي اثر خود را  اعمال مي كند ولي اگر از آن حد بالاتر رفت ديگر آن اثر اوليه را نخواهد داشت.

 

اثرات قلبي- عروقي : نه تنها به دوز دارو بلكه به تون پايه اي نباتي اوليه غالب شخص (ماهيت فرد) بستگي دارد.

بعضي از افراد سمپاتيكي اند(تعريق و تپش Vegetative basic tone ) قلب دارند ولي بعضي ديگر خونسرد وآرام هستند كه مادر زادي است. مخدرهاي وابسته به دز برادي كاردي مي دهند(باتحريك اعصاب واگ كه پاراسمپاتيكي است) اما پتدين باعث تاكي كاردي مي شود.

 

بعضي از مخدرها مثل مورفين، پتدين باعث آزادسازي هيستامين مي شوند.

مخدرها باعث هايپوتنشن مي شوند.(۱٫با آزاد كردن هيستامين ۲٫اثر مستقيم روي عضلات صاف عروق)

علت استفاده مورفين در آنژين هاي قلبي : پيش بار قلبي وقدرت وسرعت انقباضات قلبي را كم مي كند.

نكته: پنتازوسين و بوترفانول ممكنه باعث افزايش فشار شريان ريوي وفشار سيستميك شوند.

مريضي كه در شوك است (مخصوصا شوك هايپوولميك) مخدرها را بايد با احتياط تزريق كرد چون حجم داخل عروق كم است وممكن است شوك تشديد يابد.

 

اثر مخدرها روي سيستم گوارشي :

حركات دستگاه گوارش را كم مي كند و تخليه معده را به تاخير مي اندازد.(بنابراين كسي كه معده اش پرتراست براي تهوع آماده تر است)-با تحريك رسپتورهاي ميو ترشحات معده،روده وصفرا را كم مي كند. با اثر روي اسفنگتر اودي باعث تنگي آن و افزايش فشار داخل مجراي صفراوي مي شوند.

 

اثر روي سيستم كليوي :

با افزايش فشار اسفنگتر مثانه و كاهش تون عضله باعث احتباس ادراري مي شود.

 

اثر روي غدد درون ريز:

كاهش سطح تمامي هورمون ها – با كاهش انقباضات رحمي زمان زايمان را طولاني مي كنند وباعث دپرسيون تنفسي نوزاد ميگردند.(زيرا مخدرها حاوي آلكالوئيدند)

 

اثر روي عروق پوستي (جلدي):

حالت فلشينگ كه در آن پوست به صورت برافروخته ،قرمز،پر خون،گرگرفته است.

دليل :كاهش مقاومت عروق – گشادي عروق با آزاد شدن هيستامين

 

خارش : عارضه اذيت كننده كه با تزريق اينترتكئال (داخل نخاعي) شديدتر مي شود.

تذكر:هروئين سيستم ايمني را مختل مي كند

 

Pseado-addiction : اعتياد كاذب كه در بيمارستان ها وبخش ها شاهد آن هستيم . مثلا بيمار عمل كرده و درد دارد وپرستاران با تزريق نا بجاي دارو باعث اعتياد كاذب بيمار ميگردند. اگر كسي آگونيست(مخدر)رادريافت كرد در بخش هم بايد آگونيست دريافت كند.

 

مخدرها را نبايد يكدفعه قطع كرد زيرا ممكن است باعث بروز عوارضي مانند:بي قراري، تحريك پذيري،وابستگي جسماني ،تهوع ،درد عضلات،اسهال ، بي خوابي،ديورز،افزايش فشارخون،تاكي كاردي ،اپيوفوبيا(ترس از مخدر) شوند بنابراين آنرا بايد آهسته آهسته با كم كردن مقدار مصرفي قطع كرد.

sign : علامت هايي كه خودمان مي بينيم

symptom : علامت ها ونشانه هايي كه بيمار به ما مي گويد.

 

فارماکوکینتیک : 

مطالعه اثر دارو روي بدن كه شامل :جذب، انتشار، متابوليسم،دفع

نكته:مخدرها عموما فارماكوديناميك مشابهي دارند ولي فارماكوكنتيكشان متفاوت است.

جذب يك دارو به شكل،اندازه،خاصيت غشاي سلول بستگي دارد.

 

اشکال مصرفی مخدر ها 

oral : به صورت قرص،محلول،مايع

براي مصارف طولاني مدت – بيشتر مخدرها از راه دهان خوب جذب مي شوند.

IM : دردناك است. 

IV : سريع الاثرترين اما با طول اثر كوتاه – جذب آن مطمئن تر است. 

Rectal : جذب آن مانند خوراكي هاست

SC(زير جلدي): در مقايسه با خوراكي ها اثر سريع تري دارد وجذبش متغيراست – احتمال نكروزودرد –حجم كمي را مي توان داد.

Transnasal : جذب آن از طريق حس بويايي است يا به عبارتي آن را مي كشند. بيشتر محلول  در چربي اند وسريعا جذب مي شوند.

نكته:بوترفانول تنها مخدري است كه به صورت اسپري وجود دارد.

Internasal : از طريق بيني مانند:چكاندن قطره به داخل بيني

Transdermal : از طريق پوست مانند :فنتانيل

فنتانيل وزن مولكولي كم،محلول در چربي وآب،داراي قدرت بالا

 

 

نكته : رمي فنتانيل براي تزريق اينتراتكئال توصيه نمي شود .

دليل:داراي تركيب گلايسيني است كه ممكن است فلج حركتي موقتي بدهد.

رمي فنتانيل خيلي كوتاه اثر بوده وبراي عمل هاي كوتاه مدت استفاده مي شود – به صورت انفوزيون

 

منبع : اختصاصی کافه پزشکی


نظر دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد

14 + هفت =